اجتماعىشان وارد نيايد ، براى اينكه كوچكترين تنزلى در مقامى كه در اجتماع دارند نكنند ، يك عمر لباس ژنده مىپوشند ، براى خودشان از همهء نعمتهاى دنيا محروميت ايجاد مىكنند ، پياده مىروند ، نان جو و سركه مىخورند براى اينكه جاه و مقام و عزت و احترامى كه در دلها دارند حفظ بشود . آيا شما اين را جزو مسائل اقتصادى مىآوريد ؟ بله ، به يك معنا مادى هست ، در مقابل معنويات يعنى امور خدايى و آخرتى ؛ اينها خدايى و آخرتى نيست . ولى ماركس كه نمىگويد « امور مادى » ، مىگويد « امور اقتصادى » و اينها قطعاً جزو مسائل اقتصادى نيست . نه تنها ما ، ديگران - امثال راسل - هم كه به ماركس ايراد مىگيرند ، به همين جور چيزها ايراد مىگيرند . مفهوم آنها هم از حرف ماركس اين نبوده كه گفته « منافع مادى » ، والّا خود راسل هم بشر را موجودى مادى مىداند . با اينكه خودش هم بشر را مادى مىداند ، ولى در عين حال نظريهء ماركس را قبول ندارد چون او تكيه‌اش فقط روى مسائل اقتصادى است ، مسائلى كه جزو دارايى قرار مىگيرد ، مسائلى كه قابل مبادله با جنس و كالاى ديگر است ، مسائلى كه مىشود با پول آنها را تهيه كرد . ولى محبوبيت و مراد بودن را نمىتوان با پول تهيه كرد ، اينها ديگر جزو مسائل اقتصادى نيست ؛ يعنى اينها را نمىشود با پول مبادله كرد . ممكن است انسان مقامى را با پول به دست بياورد ولى مبادله نمىشود كرد ، قابل خريد و فروش نيست . - شك نيست كه اقتصاد يا امور مادى و اينكه بشر اول مىخواهد زنده باشد ، سرلوحهء تمام مطالب ديگر است . و باز شكى نيست كه تنها ماده ، محرّك بشر نيست . اكثريت بشر در درجهء اول به دنبال ماديات مىرود و موضوع « دانش و آزادگى و دين و مروّت - اين همه را بندهء درم نتوان كرد » براى عدهء بسيار معدودى مطرح است . افرادى مثل على عليه السلام چند تا بيشتر نبوده‌اند . ولى هدف اديان اين است كه به مردم نشان بدهند كه اگر فقط ماديات سرلوحه و محرّك در زندگى باشد ، نتيجه‌اش اين نكبت و كشتار موجود است ، اگر سعادت مىخواهيد راهش اين است . بيان آقاى مهندس البته بيان خوبى است ولى جاى يك « اما » در آن هست و آن اينكه اگر نيروى اصلى گردانندهء بشر و تاريخ بشر - حتى در اكثريت - امور مادى