مرتضى مطهرى

347

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

طرحى كه براى حل مشكل ترافيك به وجود آمده مقايسه كرد كه ممكن است فقط ده سال درست باشد ، بعد از آن درست نباشد . راجع به ايدئولوژيهاى بشر مىگويند : انديشه‌ها و نظريات ابراز شده در عين آنكه با هم اختلاف فاحش و گاهى مخالفت دارند ، ولى هركدام در ظرف مكانى و زمانى خود و در چارچوبى كه آنها را به وجود آورده است ( كه بسيارى از طرحها معلول شرايط خاص زمانى و مكانى هم هست ) « 1 » اگر نگوييم صد درصد درست و مفيد بوده است ولى از جهات زيادى قابل دفاع بوده‌اند ، اما خارج آن چارچوب يعنى در شرايط ديگر ارزش و اثر خود را از دست مىدهند . بعد وارد حرف كارل ماركس مىشوند كه گويا خودشان هم قبول ندارند . او اين سخن را به صورت يك اصل كلى ذكر مىكند ، مىگويد : هيچ نوع نظم اجتماعى پيش از آنكه تمام نيروهاى توليدى مربوط به آن ( چون پايه و اساس ، نيروهاى توليدى است ) « 2 » به درجهء تكامل نرسيده‌اند از ميان نمىرود ، و هيچ گاه قبل از آنكه شرايط وجودى روابط در رحِم جامعهء سابق پخته و رسيده نشود ، روابط توليدى جديد و عاليتر به ظهور نخواهد رسيد . خود روابط توليدى يك جريان علت و معلولى را طى مىكند ، همين‌طور كه اينها دوره‌ها را از نظر اقتصادى تقسيم بندى كرده‌اند به دورهء اشتراك اوليه ، بعد دورهء مالكيت و بردگى و فئوداليسم ، بعد دورهء بورژوازى ، دورهء كاپيتاليسم و بعد هم دورهء سوسياليسم ، كه آن روابط توليدى - كه جبرى و مادى و صد درصد خارج از اختيار بشر تغيير مىكند « 3 » - جريان خودش را طى مىكند .

--> 1 و 2 . [ عبارات داخل پرانتز از استاد شهيد است . ] ( 3 ) لازمهء حرفشان است ، اگرچه قبول نمىكنند .