مىخواهيم به زيارت امام حسين برويم . بدون شك در اسلام دروغ گفتن حرام است « 1 » . مىخواهيم يك زيارت عادى كربلا برويم و برگرديم ، خصوصاً زيارتهاى ما كه مىدانيد چقدر هم ارزش دارد ! به خاطر يك زيارت ، در گذرنامه گرفتن چند تا دروغ مىگوييم . پولمان را بخواهيم تبديل كنيم ، چندتا دروغ ديگر مىگوييم . براى اينكه اين سنت را بجا بياوريم ، صدتا دروغ ممكن است بگوييم و بعد بگوييم چون دروغ در راه دين است جايز است . نه ، خود دروغ هم ، جزو دين است كه نبايد گفت . ما بايد ببينيم كه الآن از نظر اسلام ارزش اين مستحب و سنتى كه مىخواهيم انجام بدهيم چقدر است ؛ آيا واقعاً اين زيارت رفتن از نظر اسلام آنقدر ارزش دارد كه ما صدتا دروغ بگوييم يا نه ؟ . گاهى حساسيت مردم نسبت به دروغ نگفتن كم مىشود و كم مىشود و نزديك به صفر مىرسد و حساسيتشان نسبت به زيارت رفتن آنقدر زياد مىشود و زياد مىشود كه به حد يك واجب درجهء اول مىرسد . ولى اصل مطلب درست است ، كلىِ مطلب درست است . تشخيص اين [ موضوع ] با كيست ؟ باز با همان رهبران اجتماع است كه اينها را درجه بندى كنند و در اختيار مردم بگذارند و بگويند دروغ را به خاطر هرچيزى نمىشود گفت مگر به خاطر فلان چيز و فلان چيز و . . . به هر حال باب تزاحم يعنى باب جنگ مصلحتهاى جامعه . در اينجا يك فقيه مىتواند فتوا بدهد كه از يك حكم به خاطر حكم ديگر عملًا دست بردارند ، و اين نسخ نيست . زمانى مىخواستند اين خيابانى را كه در قم از كنار ابن بابويه مىگذرد و تا پايين شهر و مسجد جمعه مىرود احداث كنند . از مرحوم آقاى بروجردى سؤال

--> ( 1 ) دروغى كه در اسلام حرام است گاهى به خاطر مصلحتى بزرگتر از دروغ نگفتن ، نه به خاطر منفعت ، [ واجب مىشود . ] مصلحت يعنى آنچه كه مورد نظر اسلام است ، منفعت يعنى آنچه كه مورد نظر من است . دروغ را به خاطر مصلحت بزرگ اجتماعى نبايد گفت و اساساً جامعه با دروغ اداره نمىشود . ولى گاهى به خاطر مصلحت بايد دروغ گفت . مثلًا ستمگرى از شما در مورد مظلومى - كه به هيچ وجه ريختن خونش جايز نيست ، بلكه هرجور هست بايد او را حفظ كرد - مىپرسد كه از او اطلاعى دارى يا نه ؟ شما هم اطلاع داريد . اگر گفتى اطلاع دارم و راست گفتى ، مىگويد : الآن او كجاست ؟ حال اينجا بايد راست گفت يا دروغ ؟ يعنى از اين دو حرمت ، جان يك بىگناه و مخصوصاً يك مجاهد بسيار عظيم و پرارزش را حفظ كنيم يا راستى را ؟ [ اسلام ] مىگويد جان او را حفظ كنيد .