صِرف شهوترانى بوده ، پيغمبر اجازه نداده است . پس موضوع اختيارات وسيع حاكم راهى است كه اسلام در بطن خودش قرار داده براى آسان بودن انطباق با نيازهاى واقعى ، نه با پسندها كه هميشه ايندو با هم اشتباه مىشوند و ما [ به غلط ] پسند زمان را مقياس مىگيريم . دينى كه با پسند مردم بخواهد انطباق پيدا كند دين نيست ، همان لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْواءَهُمْ . . . « 1 » است . دين آمده كه پسندها را براساس نيازها [ با دستورات خود ] تطبيق دهد ولى خودش هم بايد با نيازهاى واقعى و فطرى هماهنگ باشد . - . . . براى جلوگيرى از اين نوع تصادفها و تضادها چه فكرى در اسلام شده است ؟ . راهش روشن است . وقتى كه ما مىگوييم عقل ، معنايش اين نيست كه هركسى بنشيند با خودش خيالى بكند و بعد بگويد : عقل من اين‌جور حكم مىكند ؛ همانطور كه در ساير مسائل مىبينيد يك چيزى متد علمى دارد ، روى متد علمى بايد عمل بشود و گرنه اشكالاتى به وجود مىآيد . من دستور آن راهى را كه در اسلام وجود دارد عرض مىكنم و به راهى كه عمل مىشود - و ناقص است - كارى ندارم . مثالى عرض مىكنم . مىخواهم بگويم نقصى است كه در دستگاه ما - هم روحانيت و هم غير روحانيت ما - وجود دارد . مرحوم آقاى بروجردى فتوايى داشت در آنچه كه معروف است به « لباس مشكوك » . مقصود اين است كه چيزهايى هست كه نمىشود در نماز همراه انسان باشد ؛ يعنى نمىشود چيزى كه از اجزاى حيوان حرام گوشت است ، در نماز با انسان باشد . مثلًا اگر در بدن انسان موى گربه باشد ، نماز درست نيست . مسئلهء ديگر اينكه اگر چيزى را ما نمىدانيم از چه ساخته شده ، حيوانى است يا غيرحيوانى ، و اگر حيوانى است آيا از حيوان حرام گوشت است يا حلال گوشت ، اينجا تكليف چيست ؟ اغلب علما فتوايشان اين است كه وقتى نمىدانيم ، مانعى ندارد . آقاى بروجردى فتوايشان بر احتياط بود ، مىگفتند اگر نمىدانيم بايد احتياط كرد . خودش هم احتياط مىكرد . ايشان دندان عاريه داشت .

--> ( 1 ) مؤمنون / 71