بعد همان چيز را با در نظر گرفتن شرايط جديد فتوا مىدهد كه واجب است . تزاحم مصلحت فرد با مصلحت اجتماع از جمله موارد باب تزاحم ، مواردى است كه مصلحت فرد ( يعنى حكمى كه به خاطر مصلحت فرد است ) با مصلحت اجتماع تزاحم و تعارض پيدا مىكند . البته در همهء موارد اين‌طور نيست ، ولى گاهى پيش مىآيد كه مصلحت فرد با مصلحت جمع تعارض پيدا مىكند . خيلى واضح است : براى اسلام همهء فردها على السويّه هستند ولى وقتى كه پاى [ ترجيح ] مصلحت يك فرد يا مصلحت جمع در ميان است ، بديهى است كه آن جمع ، همين فرد است به علاوهء هزارها يا ميليونها نفر افراد ديگر ؛ يعنى مصلحت فرد در آنجا هزارها يا ميليونها برابر شده است . [ در اينجا ] فرد را فداى جمع مىكند . در كتاب طاعون آلبر كامو مباحثه‌اى است ميان كامو و سارتر . كامو مدعى است در جنگها بىگناهان به هيچ وجه نبايد كشته شوند ولو به اين عنوان كه كشتن اينها مقدمه‌اى است براى خاموش كردن يك فتنهء بزرگتر ، و سارتر مدعى است كه نه ، در جايى كه يك بىگناه وسيله قرار گرفته در دست يك عده جنايتكار و ما اگر بخواهيم رعايت بىگناهى آنها را بكنيم دست جنايتكاران را بازتر كرده‌ايم ، اينجا رعايت آن بىگناه كمك به آن جنايتكار است و خودش نوعى جنايتكارى است . اين مسئله در اسلام ( در كتاب جهاد ) به اين شكل مطرح است كه اگر دشمنى مهاجم كه براى جامعهء اسلامى خطر دارد ، مىخواهد حمله كند و آثار حمله‌اش هم پيش بينى مىشود كه [ اگر ] بيايد چه آثار سوئى دارد ، براى اينكه مانع دفاع و حملهء ما بشود به عده‌اى از مسلمانهايى كه در دست او اسيرند - كه بدون شك بىگناه هستند - تترُّس « 1 » كرده باشد ( همين كارى كه در قديم هم معمول بوده ) يعنى آنها را سپر قرار داده باشد و در پيشاپيش خودش حركت بدهد كه اگر دشمن بخواهد تيراندازى كند يا شمشير بزند ، مجبور است اول مسلمانها را بكشد تا بعد به آنها دست پيدا كند ، اينجا مسلمانان در محظور قرار مىگيرند : يا بايد به خاطر اين مسلمانهايى كه سپر قرار گرفته‌اند دست از دفاع بكشند و به دشمن اين امكان را

--> ( 1 ) تترّس از مادهء « تُرس » است و تُرس يعنى سپر .