همهء افرادى كه در اين جلسه نشسته‌اند بيدارند . حكم رفته روى مجموع محدودى از افراد كه حكم روى افراد است . اينجا ما بجاى اينكه يك يك حكم كنيم ، بگوييم آقاى الف ، آقاى ب و . . . همه را در يك لفظ جمع كرديم و گفتيم : همهء افراد اين جمعيت . اين را مىگويند قضيهء خارجيه . منطقيين براى قضاياى خارجيه ارزش زيادى قائل نيستند ، مىگويند قضايايى كه در علوم مورد استفاده است قضاياى خارجيه نيست . نوع دوم ، قضاياى حقيقيه است . در قضاياى حقيقيه حكم روى افراد نمىرود ، روى يك عنوان كلى مىرود . چون شما خاصيت را از اين عنوان به دست آورده‌ايد ، مىگوييد : هرچه كه تحت اين عنوان قرار بگيرد ، الّا و لابد داراى اين خاصيت است . اگر بگوييم : آيا مقصود ، همهء افرادى است كه در زمان ما موجود است ؟ مىگوييد : نه ، در گذشته هم هرچه بوده مشمول اين هست . در آينده چطور ؟ در آينده هم همين‌طور . آنگاه شما مىگوييد : هرچه كه در عالمْ وجود پيدا كند ، همين كه مصداق اين « كلى » شد بايد اين حكم را داشته باشد و نمىتواند نداشته باشد ؛ غير از آن قضيهء اول است كه گفتيم « افرادى كه در اينجا جمعند ، همه بيدارند » كه دربارهء همين افراد محدود درست است . دو ساعت ديگر ممكن است افراد ديگرى اينجا باشند ، نصفشان بيدار باشند ، نصفشان خواب . اين حكم فقط براى اينها صادق بود . يا مىگوييم : همهء مردم ايران امروز مسلمانند . اين قضيه ، امروز ممكن است صادق باشد ولى دو هزارسال پيش صادق نبود . ممكن است دوهزارسال بعد هم صادق نباشد . ولى يك وقت شما مىگوييد : هر مثلثى چنين است . وقتى مىگوييد : هر مثلث چنين است ، مجموعى از مثلثها را در نظر نگرفته‌ايد كه بخواهيد حكم آنها را گفته باشيد ؛ مىگوييد : حكم مال مثلث است . مىگوييم : آيا مثلثهاى اينجا را مىگوييد ؟ مىگوييد : اينجا و آنجا ندارد . مثلثهاى اين زمان را مىگوييد ؟ اين زمان و آن زمان ندارد . شامل مثلثهايى است كه در گذشته بوده يا در حال حاضر است و يا در آينده خواهد بود ، و حتى شامل مثلثهاى فرضى هم هست ؛ يعنى هرچه را كه من فرض بكنم كه آن ، مثلث است ، در حالى كه آن را مثلث فرض كرده‌ام ، اين حكم هم با اين فرض روى آن است . مىگويند حتى شامل افراد فرضى خودش هم مىشود ، چون اين حكم خاصيتى است كه از « مثلث بودن » پيدا مىشود . اما حكم مثال اول از