نيست . همين قدر مىگوييم اين نظريه نتوانسته است توجيه درستى از تاريخ بيابد و هم نتوانسته تأييدى از صاحب نظران مستقل الفكر و غيرمقلد به دست آورد . تاريخ ، ساختهء انسان و روابط انسانهاست . در انسان و در روابط انسانى ، عناصر پايدار زيادى وجود دارد كه ثبات و بقاى خود را على رغم تغييرات روابط اقتصادى حفظ كرده است . . اكنون نوبت آن است كه در مختصات سيستم قانونگذارى اسلام بحثى به عمل آوريم ، همان مختصاتى كه سبب شده بدون آنكه اجازه بدهد نسخ و تبديل در اصل قوانين اسلام رخ دهد و بدون آنكه بگذارد كوچكترين آسيبى به جاودانگى آن برسد ، آن را نرم و قابل انعطاف و انطباق با صور متغير زندگى ساخته است .