خورشيد . . . قسم به نفس انسان و آن اعتدالى كه در نفس انسان است ، خدا الهام كرده ( به صورت يك الهام فطرى ) به نفس انسان كار خوب و كار بدش را ؛ يعنى با الهام الهى خوب و بد را مىفهمد و لازم نيست كه خوب و بد را معلم به انسان بياموزد ، وجدان انسان به انسان مىفهماند . آيهء ديگرى است كه مىفرمايد : وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ « 1 » ما به اين مردم وحى كرديم انجام دادن كارهاى خير را و به پا داشتن نماز را . نفرمود : « وَ اوْحَيْنا الَيْهِمْ انِ افْعَلُوا الْخَيْراتِ وَ اقيمُوا الصَّلوةَ » ما وحى فرستاديم به مردم كه كار خوب انجام دهيد و نماز را بجا آوريد ، بلكه فرمود : وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ خود اين كار را به آنها وحى كرديم نه امر به اين كار را . در ذيل آيهء كريمهء تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ « 2 » حديثى نقل شده است كه بعد از نزول اين آيه مردى به نام وابصه خدمت رسول اكرم آمد و عرض كرد : يا رسول اللَّه ! سؤالى دارم . حضرت قبل از اينكه سؤالش را بگويد ، فرمود : آيا راجع به اثم مىخواهى سؤال كنى كه اثم يعنى چه ؟ گفت : بله يا رسولَ اللَّه ! فرمود : كار بد همان است كه دلت قبول نمىكند . خداوند به بشر دلى داده است كه با كارهاى خوب پيوند و با كارهاى بد بيگانگى دارد . و بعد با دو انگشت خود به سينهء او زد و فرمود : اسْتَفْتِ قَلْبَكَ يا وابِصَة ! از قلب خودت سؤال كن‌اى وابصه ! همان طورى كه مىگويند از مجتهد استفتاء كن ، از او سؤال كن ، فتواى دلت را بخواه كه دل هم يك مرجع تقليدى است ، تقوا را از وجدانت بخواه . همين حديث است كه مثنوى آن را به شعر درآورده است : گفت پيغمبر كه استفتوا القلوب ؛ استفتاء كنيد از اين قلبها و دلهاى خودتان . وجدان در حديث باز هم ما در اسلام چيزهايى پيدا مىكنيم كه دلالت مىكند بر اينكه اسلام براى وجدان انسان اصالت قائل شده است . حديثى است از رسول اكرم كه فرمود : الصِّدْقُ طُمَأْنينَةٌ وَ الْكِذْبُ ريبَة راستى يك اطمينانى به دل مىدهد و دروغ در دل ايجاد شك

--> ( 1 ) انبياء / 73 ( 2 ) مائده / 2