معناى دورهء خاتميت اين نيست كه يكى از ادوار تمدن اسمش دورهء خاتميت شده است ! ادوار تمدن ملاك خاتميت نيست . دورهء خاتميت يعنى دوره‌اى كه بشريت رسيده است به حدى كه اگر قانون را به او تلقين و تعليم كنند ، مىتواند آن را ضبط كند و بعد با نيروى عقل خودش از همين قوانين براى هميشه استفاده كند . مثل اين مىماند كه از خواص بچه ، كتاب پاره كردن است . در قديم كه بچه‌ها « عمّ جزو » داشتند ، تا يك بچه يك عمّ جزو مىخواند ، هفت هشت تا عمّ جزو را تكه تكه مىكرد . حالا هم كه عمّ جزو نمىخوانند ، با همهء مراقبتى كه از بچه‌ها مىشود ، سالى دو سه نوبت بايد برايشان كتاب خريد . بچه قدرت ندارد كه كتاب خودش را حفظ كند . بشرهاى ادوار سابق قدرت اين را كه كتاب آسمانى خودشان را نگه بدارند نداشتند ، تكه تكه و گم كردند . كجاست صحف ابراهيم ؟ كجاست تورات موسى ؟ كجاست انجيل عيسى ؟ اگر زردشتْ پيغمبر باشد ، كجاست اوستا ؟ اين دليل بر عدم بلوغ بشريت است ؛ يعنى اگر در آن زمانها همين قرآن نازل مىشد ، از قرآن هم اصلًا خبرى نبود . و ما ديديم كه بشر به جايى رسيد كه كتاب آسمانىاى را كه برايش نازل كردند نگاه داشت ، ديگر بچه نبود كه كتابش را تكه تكه كند . قرآن محفوظ است و اين خودش دليل بر بلوغ بشريت است . وحى وظيفه دارد در حدودى كه عقل ناقص است جبران كند ؛ مكمّل و متمّم عقل است ، يعنى در آن جايى كه عقل قادر نيست ، وحى جبران مىكند . زمانى كه بشر رسيد به آنجا كه مىتواند آنچه را كه بايد ، از ناحيهء وحى بگيرد و نگه دارد و استعدادش رسيده است به آنجا كه اين اصول ثابت ( وحى ) را حفظ كند و همچنين قوّهء تطبيق و اجتهاد در او باشد ، يعنى هر حادثه‌اى را كه برايش پيش مىآيد با يك سلسله اصول كلى تطبيق بدهد و آن اصول كلى را مقياس قرار بدهد ، آن زمان مىشود دورهء خاتميت . خاتميت به درجهء تمدن مربوط نيست پس خاتميت به درجهء تمدن مربوط نيست كه بگويند چطور شده بعد از نوح ، ابراهيم مىآيد و شريعتى مىآورد و بعد از او موسى و بعد از او عيسى مىآيد و بعد از او خاتم الانبياء ، ولى بعد از خاتم الانبياء پيامبرى نمىآيد ؟ آيا بعد از خاتم الانبياء ديگر زمان متوقف شد كه نبايد شريعت بيايد ؟ زمان كه متوقف نمىشود و تغييراتى كه از زمان خاتم الانبياء تاكنون روى داده است ، چندين برابر تغييراتى است كه از