اعجاب جهانيان را برانگيخته است . تنها در زمان ما مسائل جديد رخ ننموده است ؛ از آغاز طلوع اسلام تا قرن هفتم و هشتم كه تمدن اسلامى در حال توسعه بود و هر روز مسائل جديد خلق مىكرد ، فقه اسلامى بدون استمداد از هيچ منبع ديگر وظيفهء خطير خويش را انجام داده است . در قرون اخير بىتوجهى مسئولين امور اسلامى از يك طرف و دهشت زدگى در مقابل غرب از طرف ديگر ، موجب شد كه اين توهّم پيش آيد كه قوانين اسلامى براى عصر جديد نارساست . اما از ناحيهء مقتضيات زمان : مغالطه‌اى كه از اين ناحيه به كار رفته از آن جهت است كه چنين فرض شده كه خاصيت زمان اين است كه همه چيز حتى حقايق جهان را نيز فرسوده و كهنه نمايد و حال آنكه آنچه در زمان كهنه و نو مىشود ماده و تركيبات مادى است . يك ساختمان ، يك گياه ، يك حيوان ، يك انسان محكوم به كهنگى و زوال است اما حقايق جهان ثابت و لايتغير است . آيا جدول فيثاغورس به حكم اينكه بيش از دو هزارسال از عمرش مىگذرد كهنه شده است ؟ آيا گفتهء سعدى : « بنى آدم اعضاى يك پيكرند » چون هفتصدسال از عمرش مىگذرد منسوخ و غيرقابل عمل است ؟ آيا به دليل اينكه عدالت و مروّت و وفا و نيكى چندين هزارسال است كه دهان به دهان مىگردد مندرس شده است ؟ بلكه گفتن اينكه جدول فيثاغورس عمر چند هزارساله دارد و گفتهء سعدى عمر هفتصدساله ، غلط است . محتواى جدول فيثاغورس و شعر سعدى حقايقى ازلى و ابدى مىباشند و آنان بازگوكنندهء آن حقايق‌اند و بس . مىگويند قوانين عصر برق و هواپيما و فضانورد نمىتواند عيناً همان قوانين عصر چراغ نفتى و اسب و قاطر و الاغ باشد . جواب اين است كه شك نيست كه در عصر برق و هواپيما مسائل جديدى رخ مىنمايد كه بايد پاسخ خودش را بازيابد ، ولى هيچ ضرورتى ايجاب نمىكند كه الزاماً چون برق بجاى چراغ نفتى و هواپيما بجاى الاغ آمده است بايد مسائل حقوقى مربوط به اينها از قبيل خريد و فروش و غصب و ضمان و وكالت و رهن هم يكسره تغيير كند و يا چون