مطلب را ما بايد بحث كنيم تا معلوم شود كه آيا صحيح است يا نه ؟ مسئلهء حسن و قبح عقلى اين حرف درست نيست . به كسانى كه اين حرف را زده‌اند مىگوييم چيزى كه اجتماع آن را خوب مىداند و چيزى كه اجتماع آن را بد مىداند يعنى چه ؟ مسأله‌اى است كه شايد عنوان كنندهء اوليهء آن مسلمين بوده‌اند و آن مسئلهء حُسن و قبح عقلى است . حسن يعنى نيكويى ، زيبايى ، و قبح يعنى بدى و زشتى . حسن و قبح عقلى در مقابل حسن و قبح غير عقلى يعنى چه ؟ ما يك زشتى و زيبايى داريم ، مثل اينكه صورت انسانى را مىگويند صورت زيبايى است و صورت انسان ديگر را مىگويند صورت زشتى است ؛ فلان كس داراى چشمان زيبايى است ، فلان كس داراى چشمان زشتى است ؛ در ميان حيوانات ، فلان حيوان مثلًا آهو حيوان زيبايى است اما مثلًا كلاغ حيوان زشتى است . حسن و قبح به اين صورت ، امروز يكى از علمهاى دنياست . مىگويند شناخت زيبايى ، علم زيبايى . حسن و قبح عقلى يعنى زشتى و زيبايى چيزهايى كه به چشم ديده نمىشوند . خود آن چيزها را عقل درك مىكند و قاعدتاً زشتى و زيبايى آنها را هم عقل درك مىكند . مثلًا شخصى در بيابانى غريب است و در حال غربت بيمار مىشود . بعد يك آدم ناشناسى كه اصلًا او را نمىشناسد ، همين قدر احساس مىكند كه اين آدم غريب و بيمار است . بدون اينكه هيچ گونه توقعى داشته باشد فوراً او را به بيمارستان برده ، وسايل معالجهء او را فراهم و خودش مرتباً از او عيادت مىكند و پس از اينكه آن غريب از بيمارستان خارج مىشود ، همين قدر كه احساس مىكند كه او پول ندارد تا به وطن خودش برگردد ، فوراً از جيب خودش براى او بليط خريده و او را به وطنش مىفرستد . حالا اين آدم مثلًا اهل عراق است و آن آدم اهل يكى از كشورهاى آفريقايى است كه اصلًا احتمال اينكه ايندو تا آخر عمر همديگر را يك مرتبه ببينند وجود ندارد . از شما مىپرسم آيا اين كارى كه آن شخص نسبت به اين فرد كرد ، كار خوبى است يا نه ؟ همهء ما مىگوييم كار خوبى است ، كار نيكى است ، كار قشنگى است . اما آيا قشنگى اين كار از نوع قشنگىاى است كه مىتوان آن را با چشم ديد ؟ نه ، قشنگى اين كار را با چشم نمىتوان درك كرد ، همين‌طور كه چشم قشنگى صدا را درك نمىكند . ولى در عين حال وجدان انسان درك مىكند كه اين كار كار خوبى