اخلاق ، يك تقسيم حقوق روى غرايز انسان است . حال آيا اخلاق كه معنايش تقسيم حقوق روى غرايز است ، با زمانها فرق مىكند ؟ يعنى آيا سهم چشم انسان ، سهم شكم انسان ، سهم جاه طلبى « 1 » انسان تغيير مىكند ؟ آيا اين سهم بندى ، اين تقسيم كار كه بايد در بدن بشود تغييرپذير است كه بگوييم « لاتُؤَدِّبوا اوْلادَكُمْ بِاخْلاقِكُمْ » يعنى بايد براى بچه‌تان يك سهم بندى غير از سهم بندىاى كه مربوط به خودتان است بكنيد ؟ نه ، اين در تمام زمانها يكى است ، چون انسانها كه عوض نمىشوند . اگر انسانى كه در صد سال پيش بوده است با انسان امروز از لحاظ نيروها و غرايز فرق كرده است ، سهم بندىها هم فرق مىكند . ولى انسان از اين لحاظ ثابت است ، در همهء زمانها يكى است . آداب مربوط به هنرها و صنعتهاست اما يك مسئلهء ديگر در كار است و آن مسئلهء آداب است . آداب مربوط به سهم بندى غرايز نيست ، بلكه مربوط به اين است كه انسان غير از مسئلهء اخلاق به يك امور اكتسابى - كه بايد اسم آنها را فنون گذاشت - نيز احتياج دارد ، يعنى به يك سلسله هنرها و صنعتها احتياج دارد و بايد آنها را ياد بگيرد . مثلًا انسان احتياج دارد كه خط نوشتن را ياد بگيرد . ياد گرفتنِ خط نوشتن جزء آداب است ، يعنى بايد باسواد بشود . پيغمبر اكرم فرمود : مِنْ حُقوقِ الْوَلَدِ عَلَى الْوالِدِ انْ يُحَسِّنَ اسْمَهُ وَ يُعَلِّمَهُ الْكِتابَةَ وَ يُزَوِّجَهُ اذا بَلَغ يعنى از حقوق پسر بر پدر است كه اسم نيكو بر او بگذارد ، نوشتن را به او بياموزد و وقتى بالغ شد براى او همسر انتخاب كند . نوشتن ، فن است ، هنر است و به عبارت ديگر جزء آداب است . خياطى جزء آداب است ، جزء فنون است . اسب سوارى جزء فنون است . شناگرى جزء فنون است . اين آداب در زمانها فرق مىكند . انسان نبايد بچه‌اش را هميشه به آدابى كه خود دارد مؤدّب كند . در زمانى كه تو بودى ، ادب تو اقتضا مىكرد كه نوشتن را بياموزى ، اما بعد ماشين تحرير و ماشين پلى كپى پيدا شد . تو خودت خط نوشتن را بلد بودى . در زمان بعد ديگر تنها نوشتن كافى نيست ، بايد ماشين كردن را هم بلد بود . در زمان جنابعالى وسيلهء حمل و نقل

--> ( 1 ) جاه طلبى يكى از غرايز انسان است . آن معنايى كه بد است ، جاه پرستى است . جاه طلبى يعنى اينكه انسان مىخواهد در اجتماع محترم باشد . اگر انسان نخواهد محترم باشد ، بد است . انسان بايد به اين معنى مقام را بخواهد كه براى خدا بخواهد .