مثال به فريضهء علم . . . . . 327 . قوانين كنترل كننده . . . . . 333 . جبر تاريخ از دو ديدگاه . . . . . 338 . هر تغييرى مستلزم نسخ نيست . . . . . 338 . آيا ايدئولوژى هم كهنه مىشود ؟ . . . . . 339 . نظر ماركسيسم . . . . . 340 . نظر راسل . . . . . 343 . تأثير متقابل شرايط اقتصادى و ساير شرايط . . . . . 345 . برخى قوانين اسلام ، مدارى است نه مرحله‌اى . . . . . 351 . نيروى محرّك تاريخ چيست ؟ . . . . . 356 . تركيب جامعهء انسانى چگونه تركيبى است ؟ . . . . . 358 . غرايز حاكم بر وجود انسان چيست ؟ . . . . . 358 . نظر ابن خلدون . . . . . 362 . نظر جرجى زيدان . . . . . 364 . دو نمونهء تاريخى . . . . . 365 . سخن علىّ الوردى . . . . . 369 . نظريهء جبر اقتصادى تاريخ و بررسى آن ( 1 ) . . . . . 378 . سخن فويرباخ دربارهء نسبيت تفكر . . . . . 380 . شوخى طلبه‌ها . . . . . 383 . لازمهء اين فكر كه وجدان تابع منافع است . . . . . 384 . تفاوت نهضتهاى پيامبران و ساير نهضتها . . . . . 385 . آيا جنگهاى فكرى و عقيدتى جنگهاى طبقاتى است ؟ . . . . . 389 . مسئلهء « تبليغ » در ماركسيسم . . . . . 393 . نظريهء جبر اقتصادى تاريخ و بررسى آن ( 2 ) . . . . . 403 . دو تفسير از زيربنا بودن اقتصاد . . . . . 403 . آيا در انسان فقط غريزهء تلاش براى معاش اصيل است ؟ . . . . . 406 . سخن راسل دربارهء غرايز اصيل در انسان . . . . . 407 . آيا وجدان فكرى بشر مستقل است يا تابع ؟ . . . . . 407 . خلط ميان انديشه‌هاى عملى و انديشه‌هاى نظرى . . . . . 409