درس پنجم : تاريخچهء فقه و فقهاء ( 4 ) 32 . شيخ محمد حسن صاحب كتاب جواهرالكلام كه شرح شرايع محقق است و مىتوان آن را دائرة المعارف فقه شيعه خواند . اكنون هيچ فقيهى خود را از جواهر بى نياز نمىداند . اين كتاب مكرر چاپ سنگى شده است و اخيراً با چاپ حروفى در قطع وزيرى مشغول چاپش هستند و در حدود پنجاه جلد 400 صفحه‌اى يعنى در حدود بيست هزار صفحه خواهد شد . كتاب جواهر عظيمترين كتاب فقهى مسلمين است و با توجه به اينكه هر سطر اين كتاب مطلب علمى است و مطالعه يك صفحه آن وقت و دقت زياد مىخواهد مىتوان حدس زد كه تأليف اين كتاب بيست هزار صفحه‌اى چقدر نيرو برده است . سى سال تمام يكسره كار كرد تا چنين اثر عظيمى به وجود آورد . اين كتاب مظهر نبوغ و همت و استقامت و عشق و ايمان يك انسان به كار خويشتن است . صاحب جواهر شاگرد كاشف الغطاء و شاگرد شاگرد او سيد جواد صاحب مفتاح الكرامه است و خود در نجف حوزه عظيمى داشته و شاگردان زيادى تربيت كرده است . صاحب جواهر عرب است . در زمان خود مرجعيت عامه يافت و در سال 1266 كه اوايل جلوس ناصرالدين شاه در ايران بود درگذشت . 33 . شيخ مرتضى انصارى . نسبش به جابر بن عبد اللَّه انصارى از صحابه بزرگوار رسول خدا مىرسد . در دزفول متولد شده و تا بيست سالگى نزد پدر خود