كرده است و در عصر خودش مشروحترين كتاب فقهى شيعه بوده است . كتاب ديگرى دارد به نام خِلاف كه در آنجا ، هم آراء فقهاى اهل سنت را ذكر كرده و هم رأى شيعه را . شيخ طوسى كتابهاى ديگر نيز در فقه دارد . قدما تا حدود يك قرن پيش اگر در فقه « شيخ » به‌طور مطلق مىگفتند مقصود شيخ طوسى بود و اگر شيخان مىگفتند مقصود شيخ مفيد و شيخ طوسى بود . شيخ طوسى يكى از چند چهره معروفى است كه در سراسر فقه نامشان برده مىشود . خاندان شيخ طوسى تا چند نسل همه از علما و فقها بوده‌اند . پسرش شيخ ابوعلى ملقب به « مفيد ثانى » فقيه جليل القدرى است و بنا بر نقل مستدرك الوسائل « 1 » او كتابى دارد به نام امالى و كتاب النهايه پدرش را نيز شرح كرده است . مطابق نقل كتاب لؤلؤ البحرين دختران شيخ طوسى نيز فقيهه و فاضله بوده‌اند . شيخ ابوعلى فرزندى دارد به نام شيخ ابوالحسن محمد ، بعد از پدرش ابوعلى مرجعيت و رياست حوزه علميه به او منتقل شد و بنا بر نقل ابن عماد حنبلى در كتاب شذرات الذهب فى اخبار من ذهب « 2 » در زمان اين مرد بزرگ طلاب علوم دينى شيعه از اطراف و اكناف به سوى او مىشتافته‌اند و او خود مردى پارسا و زاهد و عالم بوده است . عماد طبرى گفته است اگر صلوات بر غير انبيا روا بود من بر اين مرد صلوات مىفرستادم . او در سال 540 درگذشته است « 3 » 8 . قاضى عبد العزيز حلبى ، معروف به ابن البَرّاج . شاگرد سيد مرتضى و شيخ طوسى است . از طرف شيخ طوسى به بلاد شام كه وطنش بود فرستاده شد . بيست سال در طرابلس شام قاضى بود . در سال 481 درگذشته است . كتابهاى فقهى او كه بيشتر نام برده مىشود يكى به نام مهذّب است و ديگرى به نام جواهر . . 9 . شيخ ابوالصلاح حلبى . او نيز اهل شامات است . شاگرد سيد مرتضى و شيخ طوسى بوده و صدسال عمر كرده است . در ريحانة الادب مىنويسد كه او شاگرد سلّار بن عبد العزيز آتى الذكر نيز بوده است . اگر اين نسبت درست باشد مىبايست

--> ( 1 ) جلد 3 ، صفحه 498 ( 2 ) جلد 4 ، صفحه 126 و 127 ( 3 ) قسمتهاى مربوط به شيخ ابوالحسن فرزند شيخ ابوعلى از يادداشتى است كه دوست عاليقدر ، دانشمند محترم آقاى نصراللَّه شبسترى تبريزى مرقوم فرموده‌اند و ايشان آن را از علامه سيد محمد صادق آل بحرالعلوم در مقدمه‌اى كه بر رجال شيخ طوسى نوشته‌اند نقل كرده‌اند .