عبارت است از دستور استنباط صحيح احكام شرعى واقعى از منابع مربوطه . قسمت ديگر مربوط است به دستور صحيح استفاده از يك سلسله قواعد عملى در صورت يأس از استنباط . ما بخش اول را مىتوانيم « اصول استنباطيه » و بخش دوم را « اصول عمليه » بناميم و نظر به اينكه اصول استنباطيه يا مربوط است به استنباط از كتاب و يا از سنت و يا اجماع و يا از عقل ، مسائل اصول استنباطيه منقسم مىشود به چهار مبحث . بحث خود را از مبحث كتاب آغاز مىكنيم . حجيت ظواهر كتاب در علم اصول مباحث زيادى كه اختصاص به قرآن داشته باشد نداريم . غالب مباحث مربوط به قرآن ، مشترك است ميان كتاب و سنت . تنها مبحث اختصاصى قرآن مبحث « حجيت ظواهر » است ، يعنى آيا ظاهر قرآن قطع نظر از اينكه وسيله حديثى تفسير شده باشد حجت است و فقيه مىتواند آن را مستند قرار دهد يا خير ؟ . به نظر عجيب مىآيد كه اصوليون چنين مبحثى را طرح كرده‌اند . مگر جاى ترديد است كه يك فقيه مىتواند ظواهر آيات كريمه قرآن را مورد استناد قرار دهد ؟ . اين مبحث را اصوليون شيعه براى رد شبهات گروه اخباريين طرح كرده‌اند . اخباريين - چنان كه قبلًا اشاره شد - معتقدند كه احدى غير از معصومين حق رجوع و استفاده و استنباط از آيات قرآن را ندارد ، و به عبارت ديگر : همواره استفاده مسلمين از قرآن بايد به صورت غير مستقيم بوده باشد ، يعنى به وسيلهء اخبار و روايات وارده از اهل بيت . اخباريين در اين مدعا به اخبارى استناد مىكنند كه « تفسير به رأى » را منع كرده است . اخباريون مدعى هستند كه معنى هر آيه‌اى را از حديث بايد استفسار كرد ، فرضاً ظاهر آيه‌اى بر مطلبى دلالت كند ولى حديثى آمده باشد و بر ضد ظاهر آن آيه باشد ، ما بايد به مقتضاى حديث عمل كنيم و بگوييم معنى واقعى آيه را ما نمىدانيم . عليهذا اخبار و احاديث « مقياس » آيات قرآنيه‌اند . ولى اصوليون ثابت مىكنند كه استفاده مسلمين از قرآن به صورت مستقيم است ، معنى تفسير به رأى كه نهى شده اين نيست كه مردم حق ندارند با فكر و نظر خود معنى قرآن را بفهمند ، بلكه مقصود اين است كه قرآن را براساس ميل و هواى نفس و مغرضانه نبايد تفسير كرد .