مرتضى مطهرى
32
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
ائمه اطهار نيز استناد مىكنند . جهت ديگر اين است كه سنت مرويّه از رسول خدا و ائمه اطهار گاهى قطعى و متواتر است و گاهى ظنّى است و به اصطلاح « خبر واحد » است . آيا به سنن غير قطعى رسول خدا نيز بايد مراجعه كرد يا نه ؟ . اينجاست كه نظريات تا حد افراط و تفريط نوسان پيدا كرده است . برخى مانند ابوحنيفه به احاديث منقوله بىاعتنا بودهاند . گويند ابوحنيفه در ميان همه احاديث مرويّه از رسول خدا تنها هفده حديث را قابل اعتماد مىدانسته است . برخى ديگر به احاديث ضعيف نيز اعتماد مىكردهاند . ولى علماى شيعه معتقدند كه تنها حديث صحيح و موثّق قابل اعتماد است ، يعنى اگر راوى حديث شيعه و عادل باشد و يا لااقل شخص راستگو و مورد وثوقى باشد به روايتش مىتوان اعتماد كرد . پس بايد راويان حديث را بشناسيم و در احوال آنها تحقيق كنيم ، اگر ثابت شد كه همه راويان يك حديث مردمانى راستگو و قابل اعتماد هستند به روايت آنها اعتماد مىكنيم . بسيارى از علماى اهل تسنن نيز بر همين عقيدهاند . به همين جهت « علم رجال » يعنى علم راوى شناسى در ميان مسلمين به وجود آمد . ولى اخباريين شيعه - كه ذكرشان گذشت - تقسيم احاديث را به صحيح و موثّق و ضعيف ناروا دانستند و گفتند همه احاديث خصوصاً احاديث موجود در كتب اربعه يعنى كافى ، من لا يحضره الفقيه ، تهذيب الاحكام و استبصار معتبرند . در ميان اهل تسنن نيز برخى چنين نظريات افراطى داشتهاند . اجماع اجماع يعنى اتفاق آراء علماى مسلمين در يك مسئله . از نظر علماى شيعه اجماع از آن نظر حجت است كه اگر عموم مسلمين در يك مسئله وحدت نظر داشته باشند دليل بر اين است كه اين نظر را از ناحيه شارع اسلام تلقى كردهاند . امكان ندارد كه مسلمين در يك مسألهاى از پيش خود وحدت نظر پيدا كنند . عليهذا آن اجماعى حجت است كه كاشف از قول پيغمبر يا امام باشد . مثلًا اگر معلوم گردد كه كه در يك مسألهاى همه مسلمانان عصر پيغمبر بلااستثناء يك نوع نظر داشتهاند و يك نوع عمل كردهاند دليل بر اين است كه از