نظر به اينكه رجوع به منابع و مدارك فقه به گونه‌هاى خاص ممكن است صورت گيرد و احياناً منجر به استنباطهاى غلط مىگردد كه بر خلاف واقعيت و نظر واقعى شارع اسلام است ، ضرورت دارد كه در يك علم خاص ، از روى ادلّه عقلى و نقلى قطعى تحقيق شود كه گونه صحيح مراجعه به منابع و مدارك فقه و استخراج و استنباط احكام اسلامى چيست ؟ علم اصول اين جهت را بيان مىكند . از صدر اسلام يك كلمه ديگر كه كم و بيش مرادف كلمه « فقه » است در ميان مسلمين معمول شده است و آن كلمه « اجتهاد » است . امروز در ميان ما كلمه « فقيه » و كلمه « مجتهد » مرادف يكديگرند . اجتهاد از ماده « جُهد » ( به ضمّ جيم ) است كه به معنى منتهاى كوشش است . از آن جهت به فقيه ، مجتهد گفته مىشود كه بايد منتهاى كوشش و جهد خود را در استخراج و استنباط احكام به كار ببرد . كلمهء « استنباط » نيز مفيد معنيى شبيه اينهاست . اين كلمه از ماده « نَبط » مشتق شده است كه به معنى استخراج آب تحت الارضى است . گويى فقها كوشش و سعى خويش را در استخراج احكام تشبيه كرده‌اند به عمليات مقنّيان كه از زير قشرهاى زيادى بايد آب زلال احكام را ظاهر نمايند .