درس يازدهم : تنوع مسائل فقه از آنچه به‌طور اجمال در اين چند درس بحث كرديم معلوم شد كه در فقه مسائل بسيار متنوعى مطرح مىشود به طورى كه اگر خود آن مسائل را فى حد ذاتها بخواهيم مطالعه كنيم گاهى ميان آنها كمتر شباهتى نمىبينيم . هيچ علمى مانند فقه مسائل مختلف الماهيه‌اى را در بر نگرفته است . مثلًا اگر عمل نماز يا روزه يا اعتكاف را با بيع و اجاره يا اطعمه و اشربه و يا قصاص و ديه مقايسه كنيم كمترين شباهتى ميان آنها نمىيابيم ، هريك از آنها يك مقوله كار از مقولات مختلف كارهاى آدمى است . اگر بخواهيم مجموع آنچه در ابواب مختلفه فقهى مطرح است مورد مطالعه قرار دهيم خواهيم ديد كه چگونه هر قسمتى به جنبه‌اى از جنبه‌هاى حيات بشرى تعلق دارد . برخى موضوعات فقهى صرفاً در زمينه انجام بعضى وظايف فطرى مربوط به پرستش است كه يك تجلى از تجليات فطرى روان آدمى است ، يعنى يك سلسله آداب و مقررات است در زمينه اين تمايل فطرى ، و در حقيقت مربوط است به تنظيم علاقه پرستش ميان مخلوق و خالق خودش . نماز ، روزه ، اعتكاف از اين قبيل است . برخى مربوط است به خدمات و تعاونها ، و اسلام عنايت خاص دارد كه اين گونه كارها كه يك سلسله كارهاى اجتماعى است توأم با روح پرستش باشد مانند