هر چيز را اگر انكار كنيم ، اين قابل انكار نيست كه الآن هم نيرومندترين عاطفه‌اى كه بر روحيهء ملت ايران حكومت مىكند عاطفهء مذهبى اسلامى است . بگذريم از عدهء بسيار معدودى كه قيد همه چيز را زده‌اند و از هر بىبندوبارى و هرج و مرج طرفدارى مىكنند ، اكثريت قريب به اتفاق اين مردم پابند مقررات مذهبى مىباشند . تحصيل و درس خواندگى بر خلاف پيش بينىهايى كه از طرف عده‌اى مىشد ، نتوانست ميان اين ملت و اسلام جدايى بيندازد . برعكس ، با اينكه تبليغات مذهبى صحيح كم است و بعلاوه تبليغات استعمارى ضد مذهب زياد است ، درس خواندگان و تحصيل كردگان به نحو روزافزونى به سوى اسلام گرايش پيدا كرده‌اند . اكنون مىپرسم اين قوانين با اين زمينهء روانى كه خواه ناخواه وجود دارد چگونه سازگار مىشود ؟ يعنى وقتى قانون عرف مطابقه با حكم صريح شرع اسلام نداشته باشد چگونه نتيجه‌اى گرفته مىشود ؟ . فرض كنيد زنى در اثر اختلافها و عصبانيتها به محكمه رجوع كرد و عليرغم رضاى شوهر حكم طلاقش صادر شد و سپس به عقد ازدواج مرد ديگرى درآمد . اين زن و شوهر جديد در عين اينكه خود را به حكم قانون عرف زن و شوهر مىدانند ، در عمق وجدان مذهبى خود ، خود را اجنبى و بيگانه و آميزش خود را نامشروع و فرزندان خود را زنازاده و خود را از نظر مذهبى مستحق اعدام مىدانند . در اين حال فكر كنيد چه وضع ناراحت كننده‌اى از نظر روانى براى آنها پيش خواهد آمد ، دوستان و خويشاوندان مذهبى آنها با چه چشمى به آنها و فرزندان آنها نگاه خواهند كرد ؟ ما كه نمىتوانيم با تغيير و وضع قانون وجدان مذهبى مردم را تغيير بدهيم . متأسفانه يا خوشبختانه وجدان اكثريت قريب به اتفاق اين مردم از عاطفهء مذهبى فارغ نيست . شما اگر متخصص حقوقى و روانى از خارج بياوريد و مشاوره كنيد و بگوييد ما چنين قوانينى مىخواهيم وضع كنيم اما زمينهء روانى اكثريت مردم ما اين است و اين ، ببينيد آيا در همچو زمينه‌اى نظر موافق خواهد داد ؟ آيا نخواهد گفت اين كار هزاران ناراحتيهاى روحى و اجتماعى توليد مىكند ؟ . مقايسهء اين گونه قوانين با قوانين جزايى از لحاظ ميزان آثار سوئى كه به بار مىآورد بسيار غلط است . تفاوت ميان آنها از زمين تا آسمان است . ضربه‌اى كه از ناحيهء تغيير و تعطيل قوانين جزايى وارد مىشود متوجه اجتماع است و فقط افراد