صادق بود . جابر بن حيّان مسأله‌اى است كه اخيراً كشف شده و آن اين است : مردى است در تاريخ اسلام به نام « جابر بن حيّان » كه احياناً به او « جابر بن حيّان صوفى » مىگويند ؛ او هم يكى از عجايب است . ابن النديم در الفهرست « 1 » جابر بن حيّان را ياد كرده و در حدود صد و پنجاه كتاب به او نسبت مىدهد كه بيشتر اين كتابها در علوم عقلى است ، و به قول آن روز در كيمياست ( در شيمى است ) ، در صنعت است ، در خواص طبايع اشياء است ، و امروز او را پدر شيمى دنيا مىنامند . ظاهراً ابن النّديم مىگويد او از شاگردان امام جعفر صادق است . ابن خلّكان « 2 » نيز كه او هم سنى است از جابر بن حيّان نام مىبرد و مىگويد : كيمياوى و شيميدان و شاگرد امام صادق بود . و ديگران نيز همين‌طور نقل كرده‌اند . و اين علوم قبل از جابر بن حيّان هيچ سابقه‌اى در دنياى اسلام نداشته ، يك‌دفعه مردى به نام « جابر بن حيّان » شاگرد امام صادق پيدا مىشود و اينهمه رساله در اين موضوعات مختلف مىنويسد كه بسيارى از آنها امروز ارزش علمى دارد . راجع به جابر بن حيّان خيلى بحث كرده‌اند ، مستشرقين معاصر خيلى بحث كرده‌اند ، همين تقىزاده نيز خيلى بحث كرده است . البته هنوز خيلى مجهولات راجع به جابر بن حيّان هست كه كشف نشده است . حال ، آنچه كه عجيب است اين است كه در كتب خود شيعه اسمى از اين آدم نيامده ، يعنى در كتب رجال شيعه ( ابن النّديم شايد شيعه باشد ) ، در كتب فقها و محدثين شيعه اسمى از اين آدم نيست . يك چنين شاگرد مبرّزى امام صادق داشته كه احدى نداشته است .

--> ( 1 ) . الفهرست ابن النديم در فن خودش - كه كتابى است در كتابشناسى - از معتبرترين كتب دنيا شمرده مىشود . آنچنان محققانه در مورد كتابشناسى بحث كرده است كه امروز اروپايىها براى اين كتاب فوق العاده ارزش قائل هستند . ابن النديم در قرن چهارم هجرى مىزيسته است . او در اين كتاب ، كتابهاى دورهء اسلامى و بعضى كتابهاى غير دورهء اسلامى را ( كتابهايى كه در زمان خودش وجود داشته ) معرفى مىكند . اصلًا يك نابغه‌اى بوده . يك ورّاق و يك كتابفروش بوده ولى آن قدر فاضل و دانشمند بوده كه انسان وقتى كتابش را مىخواند حيرت مىكند . من تمام اين كتاب را از اول تا آخر خوانده‌ام . انواع خطوطى را كه در زمان خودش رايج بوده ، انواع زبانهاى زمان خودش و نيز ريشه‌هاى زبانها را نشان مىدهد . ( 2 ) . قاضى ابن خلّكان در قرن ششم مىزيسته است .