مرتضى مطهرى

75

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

امام صادق كه اين مذهب به او منتسب است احترام قائل‌اند . لا بد پيش خودشان اين‌طور توجيه مىكنند كه آن چيزهايى كه مخالف نظر آنهاست از امام صادق نيست ؟ ولى به هر حال براى شخص امام صادق احترام فوق العاده‌اى قائل هستند . نظر احمد امين از معاصرين خودمان احمد امين مصرى صاحب كتاب فجر الاسلام و ضُحَى الاسلام و ظُهر الاسلام و يوم الاسلام كه از كتابهاى فوق العاده مهم اجتماعى قرن اخير است ، به اين بيمارى ضد تشيع گرفتار است و گويا اطلاعاتى در زمينهء تشيع نداشته است . با شيعه خيلى دشمن است و در عين حال نسبت به امام صادق يك احترامى قائل است كه من كه همهء كتابهاى او را خوانده‌ام [ مىدانم ] هرگز چنين احترامى براى امامهاى اهل تسنن قائل نيست . كلماتى در حكمت از امام نقل مىكند كه فوق العاده است و من نديده‌ام كه يك عالم شيعى اين كلمات را نقل كرده باشد . اعتراف جاحظ به نظر من اعتراف جاحظ از همهء اينها بالاتر است . جاحظ يك ملّاى واقعاً ملّا در اواخر قرن دوم و اوايل قرن سوم است . او يك اديب فوق العاده اديبى است ، و تنها اديب نيست ، تقريباً مىشود گفت يك جامعه‌شناس عصر خودش و يك مورخ هم هست . كتابى نوشته به نام كتاب الحيوان كه حيوان‌شناسى است و امروز نيز مورد توجه علماى اروپايى است و حتى چيزهايى در كتاب الحيوان جاحظ در شناختن حيوانات پيدا كرده‌اند كه مىگويند در دنياى آن روز - در دنياى يونان و غير يونان - سابقه ندارد ، با اينكه در آن زمان هنوز علوم يونان وارد دنياى اسلام نشده بود . براى اولين بار اين نظريات در كتاب الحيوان جاحظ پيدا شده است . جاحظ نيز يك سنى متعصب است . او مباحثاتى دارد با بعضى از شيعيان كه برخى او را به خاطر همين مباحثاتش ناصبى دانسته‌اند ، كه البته من نمىتوانم بگويم او ناصبى است ( در مباحثاتش يك حرفهايى مطرح كرده ) . زمانش با زمان امام صادق تقريباً يكى است . شايد اواخر عمر حضرت صادق را درك كرده باشد در حالى كه كودك بوده ؛ و يا حضرت صادق يك نسل قبل از اوست . غرض اين است كه زمانش نزديك به زمان امام صادق است . تعبيرش راجع به امام صادق چنين است : « جَعْفَرُ بْنُ