مرتضى مطهرى
65
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
از منكر حاضرم بيعت كنم ولى به عنوان مهدويت نمىپذيرم . و اما بنى العباس اساساً حسابشان حساب ديگرى بود ، مسألهء مُلك و سياست بود . ويژگيهاى زمان امام صادق عليه السلام لازم است نكتهاى را عرض كنم و آن اين است : زمان حضرت صادق از نظر اسلامى يك زمان منحصر به فرد است ، زمان نهضتها و انقلابهاى فكرى است بيش از نهضتها و انقلابهاى سياسى . زمان حضرت صادق از دههء دوم قرن دوم تا دههء پنجم قرن دوم است ، يعنى پدرشان در سال 114 از دنيا رفتهاند كه ايشان امام وقت شدهاند و خودشان تا 148 - نزديك نيمهء اين قرن - حيات داشتهاند . تقريباً يك قرن و نيم از ابتداى ظهور اسلام و نزديك يك قرن از فتوحات اسلامى مىگذرد . دو سه نسل از تازه مسلمانها از ملتهاى مختلف وارد جهان اسلام شدهاند . از زمان بنى اميه شروع شده به ترجمهء كتابها . ملتهايى كه هر كدام يك ثقافت و فرهنگى داشتهاند وارد دنياى اسلام شدهاند . نهضت سياسى يك نهضت كوچكى در دنياى اسلام بود ، نهضتهاى فرهنگى زيادى وجود داشت و بسيارى از اين نهضتها اسلام را تهديد مىكرد . زنادقه در اين زمان ظهور كردند كه خود داستانى هستند ، اينها كه منكر خدا و دين و پيغمبر بودند و بنى العباس هم روى يك حسابهايى به آنها آزادى داده بودند . مسألهء تصوف به شكل ديگرى پيدا شده بود . همچنين فقهايى پيدا شده بودند كه فقه را بر يك اساس ديگرى ( رأى و قياس و غيره ) به وجود آورده بودند . يك اختلاف افكارى در دنياى اسلام پيدا شده بود كه نظيرش قبلش نبود ، بعدش هم پيدا نشد . زمان حضرت صادق با زمان امام حسين از زمين تا آسمان تفاوت داشت . زمان امام حسين يك دورهء اختناق كامل بود و لهذا از امام حسين در تمام مدت امامت ايشان آن چيزى كه به صورت حديث نقل شده ظاهراً از پنج شش جمله تجاوز نمىكند . برعكس ، در زمان امام صادق در اثر همين اختلافات سياسى و همين نهضتهاى فرهنگى آنچنان زمينهاى فراهم شد كه نام چهار هزار شاگرد براى حضرت در كتب ثبت شده . لهذا اگر ما فرض كنيم ( در صورتى كه فرضش هم غلط است ) كه حضرت صادق در زمان خودش از نظر سياسى در همان شرايطى بود كه امام حسين بود - در صورتى كه اينطور هم نيست - از يك جهت ديگر يك تفاوت زياد ميان [ موقعيت ] حضرت صادق و [ موقعيت ] امام حسين بود . امام حسين - كه البته بر شهادتش آثار