تهديد برسد ، تهديدهاى بسيار سخت . او در اين كار چه انگيزه‌اى داشته ؟ و چه جريانى در كار بوده است ؟ تجزيه و تحليل كردن اين قضيه از نظر تاريخى خيلى ساده نيست . جرجى زيدان در جلد چهارم تاريخ تمدن همين قضيه را بحث مىكند و خودش يك استنباط خاصى دارد كه عرض خواهم كرد ، ولى يك مطلب را اعتراف مىكند كه بنى العباس سياست خود را مكتوم نگاه مىداشتند حتى از نزديكترين افراد خود و لهذا اسرار سياست اينها مكتوم مانده است . مثلًا هنوز روشن نيست كه جريان ولايتعهد حضرت رضا براى چه بوده است ؟ اين جريان از نظر دستگاه خلافت فوق العاده مخفى نگاه داشته شده است . مسألهء ولايتعهد امام رضا و نقلهاى تاريخى ولى بالاخره اسرار آن‌طور كه بايد مخفى بماند مخفى نمىماند . از نظر ما كه شيعه هستيم اسرار اين قضيه تا حدود زيادى روشن است . در اخبار و روايات ما - يعنى در نقلهاى تاريخى كه از طريق علماى شيعه رسيده است نه رواياتى كه بگوييم از ائمه نقل شده است - مثل آنچه كه شيخ مفيد در كتاب ارشاد نقل كرده و آنچه - از او بيشتر - شيخ صدوق در كتاب عيون اخبار الرضا نقل كرده است ، مخصوصاً در عيون اخبار الرضا نكات بسيار زيادى از مسألهء ولايتعهد حضرت رضا هست ، و من قبل از اين كه به اين تاريخهاى شيعى استناد كرده باشم ، در درجهء اول كتابى از مدارك اهل تسنن را مدرك قرار مىدهم و آن ، كتاب مقاتل الطالبيّين أبو الفرج اصفهانى است . أبو الفرج اصفهانى از اكابر مورخين دورهء اسلام است . او اصلًا اموى و از نسل بنى اميه است ، و اين از مسلّمات مىباشد . در عصر آل بويه مىزيسته است و چون ساكن اصفهان بوده به نام « أبو الفرج اصفهانى » معروف شده است . اين مرد ، شيعه نيست كه بگوييم كتابش را روى احساسات شيعى نوشته است ، مسلّم سنّى است ؛ و ديگر اينكه يك آدم خيلى باتقوايى هم نبوده كه بگوييم روى جنبه‌هاى تقوايى خودش مثلًا تحت تأثير [ حقيقت ماجرا ] قرار گرفته است . او صاحب كتاب الاغانى است . « اغانى » جمع « اغنيه » است و اغنيه يعنى آوازها . تاريخچهء موسيقى را در دنياى اسلام - و به تناسب تاريخچهء موسيقى ، تاريخچه‌هاى خيلى زياد ديگرى را - در اين كتاب كه ظاهراً هجده جلد بزرگ است بيان كرده است . مىگويند صاحب بن عُبّاد - كه معاصر اوست - هرجا مىخواست برود ، يك يا چند بار كتاب با خودش مىبرد ، وقتى كتاب