مانع و سدى را از جلو خود برمىدارند و هر درخت كهنسالى را كه سر راه را بگيرد ريشه كن مىكنند . اسلام در تاريخ چهارده قرنى خود نه تنها ضربه و صدمه‌اى از نهضتهاى فرهنگى نديده است ، بلكه خود موجد نهضتهاى عظيم فرهنگى شد ؛ تمدن و فرهنگ را در خدمت خويش گرفت و رهبرى كرد و به آنها جان و ايمان داد و قوى و پايدارشان ساخت . اكنون نيز كه نيمهء دوم قرن بيستم است و دوران جنگ ايدئولوژيها و عقايد است ، اسلام رقيب سرسختى براى آنها به شمار مىرود ؛ آنها را يا به خدمت خود مىگمارد و يا پيروزمندانه با آنها دست و پنجه نرم مىكند . چه نشانى براى جاندار بودن و جاويد ماندن بهتر از اين ؟ ! . اسلام از طرفى پيمان خويش را با عقل ، سخت استوار كرده است ؛ عقل را به عنوان يكى از اركان اصلى دين پذيرفته ؛ بالاتر ، پيامبر درونىاش خوانده است . از طرف ديگر ، مُلك و ملكوت ، دنيا و آخرت ، جسم و روح ، ظاهر و باطن ، ماده و معنى را يك جا در نظر گرفته و همه جانبه نگريسته و از هر افراط و تفريطى دورى جسته است . از اينها گذشته ، « برنامهء كامل » خويش را به وسيلهء رهبرى شايسته و مجريانى لايق به جهان عرضه كرده است . از اين رو عجيب نيست كه وقتى امروز در فاصلهء چهارده قرن تمام ، كارنامهء مشعشع اين آيين پاك را مطالعه مىكنيم آن را مملوّ از افتخارات مىبينيم . بگذريم از گروهى مغرض و جاهل كه به عللى - كه بر كسى پوشيده نيست - گاه بيگاه قضاوتهاى مغرضانه دربارهء اسلام كرده‌اند . وجدان جهان ، ترازوى عدل الهى است . حقيقت براى هميشه مكتوم نمىماند . حقيقت ، خود به تجربه نشان داده است كه در نهايت امر وجدان و انصاف دشمن را بر مىانگيزد . نيرومندترين و مجهزترين مخالفان اسلام در طول اين چهارده قرن ، مسيحيان بوده‌اند . هنگامى كه به تاريخچهء داورى اين رقيب نيرومند مىنگريم مىبينيم دوره به دوره به سوى انصاف گراييده است ؛ و اين خود از طرفى نشانهء وجدان جهانى است و از طرف ديگر نشانهء حقيقت اسلام است . موجى چنان زنده كه فرهنگهاى جهان را در خود جذب ، و عقلهاى نيرومند مفكّران و فلاسفه و دانشمندان را در پيشگاه خود خاضع ، و انصاف دشمن را