استاد : اينها هم روى اين حسابى كه عرض كردم دو گونه‌اند . يك وقت مادّيينى هستند كه [ دعوت اسلام ] بر آنها عرضه شده و نپذيرفته‌اند ، اينها كافرند و تمام احكام كفر بر اينها جارى است . يك وقت مادّيينى هستند كه اصلًا به آنها عرضه نشده ، [ اينها كافر نيستند . ] مثلًا يك جوان سى ساله‌اى كه در محيطى در شوروى بزرگ شده و اين افكار را به او گفته‌اند و او هم همانها را بازگو مىكند ، او را نمىشود كافر دانست . - فرموديد در طول تاريخ ، مذهب انبيا در مقابل مذهب شرك بوده يعنى مذهب در مقابل مذهب بوده ، آيا . . . استاد : آن را از قول آنها گفتم . مذهبِ در مقابل لامذهبى هم بوده . حتى در همين محيط عربستان مبالغه است كه بگوييم هرچه وجود داشته مذهب شرك بوده . عده‌اى بودند كه به كلى لامذهب بودند ، نه به شرك اعتقاد داشتند نه به توحيد . قرآن از گروه مشركين نقل مىكند : وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ « 1 » . يا مىگويند كه ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى « 2 » . پس اللَّهِ را قبول داشتند . از يك عدهء ديگر كه از همين مردم عرب بودند نقل مىكند كه مىگفتند : ما هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا نَمُوتُ وَ نَحْيا وَ ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ « 3 » هم معاد را انكار مىكردند هم مبدأ را . گفتند جز همين زندگى دنيا نيست و آن دستى هم كه ما را مىآورد و مىبرد جز دست روزگار دست ديگرى نيست . پس اينها هم هستند ؛ آيا قرآن با اينها مبارزه نكرده ؟ چرا ، قرآن با اينها هم مبارزه كرده . اينهايى كه مىگويند قرآن فقط با مذهب شرك مبارزه مىكند براى اين است كه هدف مبارزهء مذهب را فقط و فقط تأمين نيازهاى مادى مىدانند ، پس طرفشان مذهب شرك مىتواند باشد ولى لامذهبى ضرورتى ندارد ، ممكن است لامذهبى در اين جناح قرار بگيرد ، در اين صورت مبارزهء با آن در رسالت مذهب نيست . اگر ما رسالت مذهب را مبارزهء طبقاتى دانستيم قهراً جنگ مذهب فقط عليه طبقهء برخوردار مىشود كه از خودش هم يك مذهب دارد . ديگر جنگ مذهب عليه لامذهبى نمىشود . اگر لامذهبهايى در آن طبقه باشند چرا ، ولى اگر لامذهبهايى در آن طبقه نباشند بلكه در اين طبقه باشند مىگويند ديگر مذهب با آنها جنگى ندارد . و هر جنگِ عليه لامذهبى را كه صرفاً عليه لامذهبى باشد خدعه مىدانند و لذا قبول ندارند كسى امروز بيايد عليه ماترياليسم يا ماركسيسم مبارزه كند . مىگويند اصلًا اين مبارزه رسالت مذهب نيست ، عليه سرمايه دارى مبارزه

--> ( 1 ) لقمان / 25 و زمر / 38 . ( 2 ) زمر / 3 . ( 3 ) جاثيه / 24 .