اينكه روحاً در مقابل حقيقت جحود مىورزد و استكبار مىكند ، در خارج هم استكبار مىكند . آيات استكبار حالا آياتى را كه در آن استكبار هست مىخوانم . در سورهء اعراف ، آيهء 40 : إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ « آنان كه آيات ما را دروغ مىپندارند ، تكذيب مىكنند و تكبر مىورزند از آيات ما . . . » ظاهراً هيچ شك ندارد كه اين [ آيه ] مفهوم اخلاقى دارد و مفهوم اجتماعى ندارد يعنى نمىخواهد يك طبقهء مستكبر را ذكر كند كه عملًا در مقابل طبقهء مستضعف [ قرار دارند ، بلكه از ] مردمى كه در مقابل حقيقت خضوع ندارند [ سخن مىگويد . ] اينجا فقط « مستكبر » هست و « مستكبر فى الارض » هم نيست ، اسم مستضعفى هم برده نشده است . ما فعلًا آياتى را مىخوانيم كه تنها استكبار در آنها ذكر شده . در همان سورهء اعراف ، آيهء 88 راجع به مخالفان شعيب مىگويد : قالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يا شُعَيْبُ . از قوم شعيب ، آن گروه ملأ ، آنهايى كه استكبار ورزيدند گفتنداى شعيب ! ما تو را بيرون مىكنيم . اينجا اگرچه « اسْتَكْبَروا » با « فِى الْارْضِ » نيامده ولى كلمهء مَلَأ مىتواند قرينه باشد بر اينكه مستكبرِ اجتماعى را مىگويد ، چون مفسرين از قديم گفته‌اند و لغت مىگويد كه ملأ به مردمى مىگويند كه چشم پركن‌اند ، به چشم مىآيند ، چشمها را پر مىكنند . اين امر ممكن است از دو جهت باشد : يكى اينكه كسانى خيلى براى خودشان شخصيت اجتماعى درست كرده‌اند به طورى كه همهء مردم اينها را مىشناسند و همه جا اسمشان برده مىشود . امثال فخر رازى اغلب مىگويند ملأ يعنى اشراف ، شُرَفا ، آنهايى كه بزرگان ملت شناخته مىشوند . و ممكن است احياناً به مردمى به اعتبار انبوه بودن جمعيتشان كه چشم را پر مىكند مَلَأ بگويند ، ولى ظاهراً به اين معنا قرآن نگفته است . در آيهء « قالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يا شُعَيْبُ » ظاهر قضيه اين است كه اين استكبار استكبار اجتماعى است كه در واقع همان معناى استضعاف را مىدهد . آيهء ديگر در سورهء يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ است ، آن آيه‌اى كه مىگويند شأن نزولش وليد بن مغيره است : ذَرْنِي وَ مَنْ خَلَقْتُ وَحِيداً . وَ جَعَلْتُ لَهُ مالًا مَمْدُوداً « 1 » تا آنجا كه مىفرمايد كه او گفت : إِنْ هذا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ . مى فرمايد : ثُمَّ أَدْبَرَ وَ اسْتَكْبَرَ . فَقالَ إِنْ هذا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ « 2 » . پشت كرد و استكبار كرد و گفت قرآن جز سحرى چيزى نيست ، جادويى بيش نيست . اين استكبار نيز معلوم است كه استكبار اخلاقى

--> ( 1 ) مدثر / 11 و 12 . ( 2 ) مدثر / 23 و 24 .