وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَما وَهَنُوا لِما أَصابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ ما ضَعُفُوا وَ مَا اسْتَكانُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ « 1 » . چقدر پيامبرانى در گذشته بوده‌اند كه مردان الهى بسيارى همراه و در ركاب آنها جنگيده‌اند و هرچه در راه خدا به آنها رسيده است ( يعنى هرچه سختى در راه خدا رسيده است ) سست نشدند ، وهن و سستى در آنها پيدا نشده وَ ما ضَعُفُوا حالت ضعف پيدا نكرده‌اند ( شايد ضعف بيشتر ناظر به جنبه‌هاى روحى باشد ) وَ مَا اسْتَكانُوا به تذلل نيفتاده‌اند ، شهامت و ارادهء خودشان را در مقابل دشمن از دست نداده‌اند . وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ خداوند مقاومت كنندگان و خويشتنداران را دوست مىدارد . وَ ما كانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ إِسْرافَنا فِي أَمْرِنا وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا وَ انْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ « 2 » . و هرچه مصائب در راه خدا بر آنها وارد مىشد ، سخنى كه داشتند جز اين نبود كه خدايا از گناهان ما بگذر ، يعنى هنوز خودشان را مقصر و كوتاه مىدانستند : خدايا اگر ما كوتاهى كرديم تو از ما درگذر . وَ إِسْرافَنا فِي أَمْرِنا ما در كارهاى خود زياده روى كرده‌ايم ، خدايا باز از ما درگذر . وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا پروردگارا قدمهاى ما را استوار بگردان ، ما را ثابت قدم بدار ، به ما صبر و شجاعت عنايت كن . وَ انْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ ما را بر اين مردم كافر پيروزى ده . فَآتاهُمُ اللَّهُ ثَوابَ الدُّنْيا وَ حُسْنَ ثَوابِ الْآخِرَةِ خدا به چنين مردانى هم در دنيا پاداش داد ( يعنى پيروزى ) و هم نيكى پاداش آخرت را عنايت كرد . وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ « 3 » و خداى متعال نيكوكاران را دوست مىدارد . حالا در اينجا لحن آيه چيست ؟ آيا در اين آيه كه مربوط به گذشتگان هم هست تكيه فقط روى منافع مادى دنيايى است ؟ نه ، ضمن اينكه ثَوابَ الدُّنْيا در آن هست ، بيشتر تكيه روى ثَوابِ الْآخِرَةِ است . پس تنها روى مسائل مادى دنيوى تكيه نكرده است . - در اينجا آيا منظور از ثواب دنيا جنبه‌هاى مادى است يا اينكه منظور اين است كه در اين دنيا معزّز باشند ؟ استاد : البته ممكن است كه همهء اينها [ منظور باشد . ] حالا حداكثر عرض مىكنيم كه ثواب دنيا معلوم نيست تنها ثواب اقتصادى باشد . درست مىگوييد ؛ يعنى پاداشهايى كه شامل زندگى دنيايشان

--> ( 1 ) آل عمران / 146 . ( 2 ) آل عمران / 147 . ( 3 ) آل عمران / 148 .