ارتباط دارند » يعنى روى يكديگر اثر مىگذارند . يك نهضت فرهنگى روى همهء جنبه‌هاى جامعه اثر مىگذارد ، همين طورى كه امروز اينها مىگويند كه جامعه كه داراى نهادهاى مختلف است وقتى در يك قسمتش يك نهضت واقع شد اين خود به خود ساير قسمتها را تحت تأثير قرار مىدهد كما اينكه اگر در قسمتهاى ديگر هم نهضتى واقع بشود اين را تحت تأثير قرار مىدهد . - يعنى به هيچ كدام اصالت نمىشود داد . استاد : اصالت به معناى اينكه آن اصل باشد و باقى ديگر فرع مطلق ، نه . ما نمىتوانيم يك جنبهء معين را اصيل على الاطلاق بدانيم و همهء جنبه‌هاى ديگر را فرع آن بدانيم . خلاف مشهودات است و خلاف شناختى است كه ما از انسان داريم و خلاف شناختى است كه از جامعه داريم و اين مطلب هيچ دليلى ندارد . - مثلًا ما جنگى نداريم كه به خاطر يك نهضت ادبى صورت گرفته باشد ، يعنى به خاطر اعتقادات ادبى دو دسته جنگى واقع شده باشد . استاد : لزومى ندارد كه اگر مثلًا نهضت ادبى اصالت دارد حتى بتواند جنگ آفرين هم باشد . اينكه نهضت ادبى اصالت دارد يعنى سرچشمه‌اش ذوق ادبى مردم است نه چيز ديگرى . - مىخواهم بگويم كه آيا نهضت ادبى يا فرهنگى در حدى هست كه امور ديگر انسان را تحت الشعاع قرار بدهد ؟ استاد : بله ، مسلّم هست . اگر شما « ادبى » را محدود به شعر و امورى كه فقط به خيال مربوط باشد بدانيد نه ، ولى اگر به فرهنگ به معناى اعم آن بخواهيد قائل باشيد همين‌طور است . نهضت فرهنگى به دنبال خودش هر نهضت ديگرى را مىآورد . - من مىخواهم بگويم چيزهايى كه انسان به دنبالش هست و نهضتهايى كه صورت مىگيرد شايد برخى از آنها باشند كه اصالت داشته باشند يعنى آنها انسان را تا سرحد مبارزه پيش مىبرند . . .