قيمت است و من به ارزش مترى سه هزار تومان فروختم ؛ به قيمتش خريدم و به قيمتش فروختم ، مترى هزار تومان هم سود بردم . ولى اگر ما گفتيم عرضه و تقاضا ملاك چيزى حساب نمىشود و يك ارزش واقعى اينجا وجود دارد ، در اين صورت تو اگر بيشتر از ارزش واقعى اين كالا پول دريافت كنى ( كه البته پول نمايندهء يك مقدار كالاست ) و آن را بيشتر از ارزش واقعىاش بفروشى ، عملًا يك عمل دزدى انجام داده‌اى و استثمار كرده‌اى ، منتها مصرف كننده را استثمار كرده‌اى . بله ، دو مطلب هست كه نمىشود انكار كرد و آن اين است كه بازرگان در عين حال خودش يك كار انجام مىدهد و آن كار اين است كه واسطهء توزيع است . خود توزيع ، كار است . يعنى اگر توليدكننده بازارش در تهران است خودش هم بخواهد بيايد در تهران كالا را بفروشد از كارش مىماند . براى او صرف مىكند كه از كار خودش نماند و يك رابط اين كار را انجام دهد . بعلاوه او بازار را نمىشناسد ، نمىداند مشترى كجاست ، مصرف كننده توليدكننده را نمىشناسد و توليدكننده مصرف كننده را نمىشناسد ، در نتيجه هم مصرف كننده سرگردان مىشود و هم توليدكننده . تاجر رابط مىشود ؛ هم خدمتى به مصرف كننده كرده و هم خدمتى به توليدكننده . در حدى كه توزيع كننده است مسلّم اين مقدار حقِ مشروع يك بازرگان است ؛ و روى همين منطق اين مقدار حق مشروع يك بازرگان است . اين خودش يك مسأله‌اى است كه ابتكار را نمىتوان بىارزش تلقى كرد . همهء كارها كه كار بدنى و جسمانى نيست ، ابتكار خودش يك كار روحى است يعنى اينكه تاجر و بازرگان مىشناسد و تشخيص مىدهد چه جنسى در كجا توليد مىشود و كجا مصرف مىشود . [ آن كه در خراسان كالايى را مصرف مىكند و آن كالا در اصفهان توليد مىشود خبر ندارد كه در اصفهان چنين كالايى ] « 1 » توليد مىشود و آن كه در اصفهان كالايى را مصرف مىكند و آن كالا در خراسان توليد مىشود خبر ندارد كه در خراسان چنين كالايى توليد مىشود ، نه اين از آن خبر دارد نه آن از اين خبر دارد . ولى توزيع كننده با يك آگاهى مخصوص به خودش و با مطالعاتى كه مىكند بازار توليد و بازار مصرف را مىشناسد و اينها را در اختيار يكديگر قرار مىدهد ، در واقع با ابتكارْ اين شريانهاى جامعه را به يكديگر مربوط مىكند كه اين ثروت در اينجا بگردد و جريان پيدا كند ؛ و نه تنها از خراسان تا اصفهان ، بلكه همچنين از كشورى تا كشور ديگر . مثلًا آنچه كه در چين توليد مىشود در اروپا مصرف مىكنند و چيزى كه در اروپا توليد مىشود در چين مصرف مىكنند . حتى روى اين مقياس و ميزان هم ، مىتوان اين مقدارها را براى تجارت يك امر مشروع

--> ( 1 ) [ افتادگى از نوار است . ]