مرتضى مطهرى
673
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
ولى اين ، نظريهاى است كه اين آقايان قبول ندارند ، حالا ما ببينيم كه مىتوانيم قبول كنيم يا نمىتوانيم . نظريهء دوم : اختلاف در نيروى محرك است نظريهء ديگر : گفتهاند كه اختلاف ماشين با ابزارهاى سادهء قديم در نيروى محرك است . ماشين يعنى آن دستگاهى كه نيروى محرّكش انسان نيست شىء ديگر است ، و ابزارهاى معمولى و ساده يعنى آن كه نيروى محركش انسان است ، بنابراين چرخ نخريسى چون با نيروى دست انسان حركت مىكند ماشين نيست اما كارخانههاى نخريسى امروز چون با قوهء بخار كار مىكند يا زمانى با قوهء ذغال سنگ و به هرحال با قوهء غير انسان كار مىكرده ماشين است . اين هم نظريهاى است كه اين آقايان قبول ندارند و نمىشود هم قبول كرد ، براى اينكه اگر ما بخواهيم فرق را در نيروى محركه بگذاريم بگوييم كه اگر نيروى محركه انسان است پس ابزارِ دستى است اگر غير انسان است ماشين است ، ممكن است كسى بگويد غير انسان هم فرق مىكند : در يك جا نيروى محرك آب است مثل آسيابها ، در يك جا نيروى محرك باد است مثل آسيابهاى بادى كه در قديم بوده ، و در يك جا نيروى محرك حيوان است مثل شخم زدن كه در شخم زدن آن اسب يا گاو يا الاغ است كه به يوغ بستهاند و دارد آن را حركت مىدهد . بنابراين همينطور كه انسان با بخار دو ماهيت دارد ، هريك از اينها نيز با ديگرى فرق مىكند ، آب باشد يا باد و يا حيوان . پس اين نظريه هم نظريهء صحيحى نيست . نظريهء سوم : ماشين تفاوت ماهوى دارد نظريهء ديگر نظريهاى است كه اين آقايان دارند كه به نظر من بيان روشنى ندارند . مىگويند ماشين ماهيتاً [ با ابزارهاى سابق ] فرق مىكند ، از اين نظر كه تمام ماشينها در مجموع داراى سه قسمت مختلف هستند با همهء اختلافهايى كه ميان ماشينهاى دنيا وجود دارد . يكى دستگاه محرك . هر ماشينى يك دستگاه محرك در درون خودش دارد كه اين تنها ملاك ماشين بودن نيست . ( اينها را كسانى كه در مكانيك واردند بهتر مىتوانند بيان كنند . ) قسمت دوم هر ماشين قسمتى است كه اين نيروى محركه را انتقال مىدهد از قوهء محركه به آن دستگاه نهايى كه كار نهايى را انجام مىدهد . قسمت سوم ، آن دستگاه نهايى است كه آن كارِ مطلوب را انجام مىدهد . بالاخره اين ماشين براى يك كار مطلوب و منظور ساخته شده ، چنان كه كار نهايى ماشين سوارى حركت كردن است . مثلًا ما همين قدر مىدانيم كه هر اتومبيلى يك دستگاهش - كه همان موتور است - قوهء محركه را توليد مىكند . بعد يك قسمتهاى ديگرى است كه از نوع تسمهها و چرخ دندهها و پيچها و