خود انگلس در آنجا چه گفته است . بعد از اين مسئله وارد مسئلهء دين و مذهب مىشوند كه با پيدايش مالكيت همچنان كه دولت براى حفظ منافع طبقهء استثماركننده پيدا شد ، بعد - به تعبير اينها - نياز به يك ابزار و يك عامل تخديركننده‌اى پيدا شد كه تخديركنندهء روح طبقهء استثمارشده باشد ، اين بود كه مذهب را همين طبقه اختراع كردند . از مسئلهء خانواده كه فارغ شديم ، مسئلهء مذهب را به‌طور خلاصه مىگوييم .