تعريف دارد . الآن مثلًا قرضهايى كه كشورهاى كمونيستى به كشورهاى ديگر مىدهند همه روى حساب رباست . در مورد مذهب هم الآن يكى از مصيبتهايشان اين است : اينها خيال مىكردند كه وقتى زندگى طبقاتى رفت مذهب هم از بين رفته است . در صورتى كه يكى از مشكلات در خود همين شوروى گرايش جوانهاى شوروى به مذهب است كه دائماً در حال مبارزه هستند و گزارشهاى رسمى كه از خود آنها مىرسد شكايت و گله است كه باز چرا در ميان جوانان گرايش به مذهب پيدا شده است . دورهء اشتراك اوليه و خانواده مسئلهء ديگر مسئلهء خانواده است . اينها به دو اصل معتقدند كه يك اصلش مورد قبول ديگران هم هست و ديگرى نه . مىگويند در دورهء اشتراك اوليه هم يك نوع تقسيم كار براساس جنسيت برقرار بوده ، يعنى مرد يك نوع كار داشته زن نوعى ديگر . اين خودش يك حقيقتى است و ردّ بر كسانى است كه به نام تساوى حقوق زن و مرد مىخواهند تفاوت را از بين ببرند . اينها مىگويند در دورهء اشتراك اوليه هم كارهاى خشن و كارهاى بيرون خانه با مرد بوده است و كارهاى درون خانه با زن ، و قهراً صاحب اختيار كارها ، ابزار و وسايل بيرون مرد بوده است ، صاحب اختيار كارها ، وسايل و ابزار درون خانه زن بوده است . ولى اينها معتقدند كه خانواده به آن معنى كه امروز وجود دارد يعنى اختصاص ، در آن دوره وجود نداشته ، زوجيت وجود نداشته و فرزندان فقط فرزندان مادران به حساب مىآمدند و يك نوع اشتراك جنسى يا به تعبير ديگر كمونيسم جنسى حكمفرما بوده است . تز ماركس و انگلس اين بود كه از جمله امورى كه بايد در كمونيسم نهايى به وجود بيايد همين كمونيسم جنسى است و اينكه بايد مسئلهء خانواده به كلى نفى بشود و از بين برود . اول هم يك مدت معينى اجرا كردند ولى بعد خودشان نتوانستند و مطابق آنچه در بعضى كتابها نوشته‌اند در 1937 بود كه از اين كار رفع يد كردند كه الآن هم در تمام كشورهاى كمونيستى اصول خانوادگى وجود دارد . خود استالين هم زن و بچه و دختر داشت و مائو هم همين‌طور كه همسر مائو - داستانش را شنيده‌ايد - غوغا كرد . و اما اين مسئلهء دوم اينها يعنى اينكه در دورهء اشتراك اوليه اشتراك جنسى بوده است مورد قبول نيست ، يعنى از نظر تاريخى هيچ دليلى ندارد و قبول هم نشده كه چنين چيزى بوده است . [ مخالفان اين نظريه ] مدعى هستند كه خانواده از حيوانهاى ماقبل انسان - كه بعد به قول اينها به انسان متحول شد - شروع مىشود . ويل دورانت در كتاب تاريخ تمدن مىگويد اساساً اين زندگى خانوادگى به شكلى كه در ميان انسانهاست از دورهء قبل از انسان وجود داشته و حتى در ميان حيوانهاى پيشرفته مثل ميمون وجود داشته و ميمونها مىآمدند با همسر و بچه هايشان روى