مرتضى مطهرى

549

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

علوم نسلهاى گذشته باشند ، ولدالعالم بايد تمام العالم باشد نه نصف العالم ، يعنى بايد همهء معلومات باباى خودش را به ارث ببرد . - وقتى يك حالتى در يك فرد ملكهء نفسانىاش شد ، در فرزندش اثر مىگذارد . مثلًا اگر فردى ذاتاً عصبانى است ، مىبينيم بچه هايش هم تندمزاج مىشوند . استاد : ما دو جور عصبانيت داريم . يك عصبانيت اين است كه مثلًا پدرى به علت يك سلسله حوادث عصبانى شده است . مثلًا يك مصيبت سختى بر او وارد شده ، بعد هميشه محزون و غمناك زندگى مىكرده است . آيا اين عصبانيت به بچه هايش به ارث مىرسد ؟ اين محل بحث است . يك وقت خود پدر در اصل ژنهايش يك چيزهايى است كه او را عصبانى كرده ، يك امر اكتسابى نيست ، يعنى عصبانيت اكتسابى ندارد ، به علل خاصى كه الآن ما نمىدانيم اين عصبانيت در ژنهاى پدر از اول كه به دنيا آمده وجود داشته ، بعد در بچه هايش هم به ارث مىرسد . به هر حال مسئله به اين شكل هم قابل توجيه نيست . البته توجيهات ديگرى كه كرده‌اند همان توجيهات الهى است كه اينها جز از طريق همان هدايت عمومى كه همهء اشياء در مسير خودشان هدايت مىشوند ( منتها هر موجودى به يك نحوى ) نيست ، و الآن متقن‌ترين نظريه‌ها همين نظريه است . - به گرسنگى و تشنگى و . . . غريزه نمىگويند ؟ استاد : نه ، خود احساس گرسنگى اصلًا عمل نيست . غريزه در مورد يك عمل گفته مىشود نه در مورد يك احساس . اينكه مثلًا به بدن انسان سوزنى فرو كنند و احساس درد كند ، ربطى به غريزه ندارد . همچنين گرسنگى يك فعل و انفعال درونى است كه واقعاً درون انسان را ناراحت مىكند ؛ احساس گرسنگى يك نوع احساس درد است . غريزه اين است كه انسان كارى را به صورت صحيح انجام بدهد بدون آنكه ياد گرفته باشد . مكيدن پستان توسط نوزاد چنين چيزى است . مكيدن پستان ، صرف اينكه بچه سرپستان را به لب بگيرد نيست . اولًا از ابتدا در جستجوى پستان است ، خودش نشان مىدهد كه دنبال يك كارى است . ثانياً خود آن مكيدن به شكل خاص و بعد فرو بردن ، تمام اين عملياتِ بلعيدن و غيره را بدون اينكه تا حالا سابقه و تجربه‌اى داشته باشد به نحو صحيح انجام مىدهد . اين دستگاه به صورت خودكار ، كار خودش را درست انجام مىدهد .