مىآيد براى خودش آن خانه‌هاى خيلى هندسى منظم را مىسازد ولى هيچ پيش نرفته است . او هم كار مىكند ، با طبيعت و با ابزارهايى كه خودش مىسازد سروكار دارد ولى يك قدم جلو نمىآيد . اما انسان جلو مىآيد ، ابزار توليد را متكامل مىكند . اين ناشى از همان استعداد خاص يعنى ابتكار است كه در انسان هست ، چون انسان با عقل و فكر كار مىكند و حيوان با غريزه . غريزه يعنى قيمومت خود طبيعت ، ولى فكر براى انسان يك عمل آزادانه است و چون يك عمل آزادانه است تدريجاً بر فكر انسان افزوده مىشود و به عبارت ديگر فكر تكامل پذير است . اين است كه انسان با يك ابزارى مثلًا با سنگ كار مىكند ، در خلال عمل يك جرقه‌اى هم در مغزش پيدا مىشود كه اين سنگ را آن‌طور بكنم ، به اين شكل در بياورم ، و تدريجاً اين ابزار را متكامل مىكند . اين مسئلهء ابتكار . پس خود تكامل ابزار توليد معلول همان چيزى است كه ما آن را تكامل دانش مىدانيم و به عبارت ديگر حس ابتكار و حس تقدم و اينكه بشر همواره مىخواهد پيش برود و نمىخواهد در يك حد درجا بزند . اين يك جهت آن ، كه در اين جهت تقريباً مىشود گفت كه با نظريهء صنعت و اختراع يك نظريه است با اين تفاوت كه آنها مطلق اختراعات را ( مطلق ابزارسازى را ) عامل مىدانند و اينها فقط ابزار توليد را عامل مىدانند و براى ابزارهاى ديگر نقشى قائل نيستند . جهت ديگر ، يك نوع بينش خاصى است كه اينها دربارهء انسان دارند كه همان جهت است كه نظريهء اينها را از نظريهء ديگران جدا مىكند . اينها نمىگويند مطلق ابزار ، مىگويند « ابزار توليد » و [ اين ناشى از ] آن خصلت مادى است كه اينها در انسان سراغ دارند كه معتقدند آن انگيزهء اصلى كه در انسان هست فقط و فقط انگيزهء تأمين حوائج مادى است ؛ آن كه انسان را وادار به كار مىكند و بعد منتهى به تكامل مىشود اين انگيزه است ، انگيزه‌هاى ديگر امور فرعى و امور تزئينى و بلكه امورى هستند به منزلهء روبنا و براى توجيه اين انگيزه و به تبع و طفيل آن به وجود مىآيند ؛ اساس اين است . پس اين نظريه همان نظريهء دانش و اختراع است - كه گفتيم دو نظريهء دانش و اختراع به يك نظريه برمىگردد همان نظريهء اختراع و صنعت است ، با اين تفاوت كه آن را تخصيص مىدهد به صنعت در ابزار توليد ، و ريشه‌اش هم اين طرز بينش مادى است كه در مورد انسان دارد كه تلاشهاى اصلى انسان به خاطر حوائج مادى است و هيچ اصالتى در انسان ندارد . - بنابراين ، اينكه ابزار ، انسان را مىسازد آيا در جهت ابتكار مىسازد يا مطلقاً مىسازد ، حتى جهات اخلاقىاش را نيز مىسازد ؟