استاد : پس الآن شوروى و آمريكا داراى يك زيربنا هستند و دو روبنا . - شيوهء توليدشان با هم فرق مىكند . شيوهء توليد آنها سرمايه دارى است ، شيوهء توليد اينها . . . استاد : سرمايه دارى يعنى توزيع ثروت نه ايجاد ابزار . در ايجاد ابزار كه هردويشان مثل همديگر هستند . مثل هم اتومبيل و هواپيما و بمب اتمى مىسازند . - شيوهء توليد فقط شامل ابزار توليد نمىشود ، هم شامل ابزار توليد است و هم شكل توليد يعنى روابط توليد . استاد : شما به توزيع ثروت برمىگرديد . يك وقت هست شما قضيه را برمىگردانيد به مسئلهء توزيع ثروت و قهراً مقصودتان از ابزار توليد در اينجا محدود مىشود به آن ابزارى كه تأثيرى در وضع توليد ثروت دارند . قهراً اين شامل ابزارهاى ديگر نمىشود . به اين حساب اگر بگوييد ، بعدها مىتوانيد توجيه بكنيد كه اقتصاد زيربناست . اما اگر شما مسئلهء توليد را در صرف رابطهء انسان با طبيعت جستجو كنيد و با پيشرفت فن و تكنيك انسان مرتبط نماييد اين حسابها بهم مىخورد . - اينها طبق همان تقسيم بندى كه در اقتصاد مىشود ، كالاها را تقسيم مىكنند به دو نوع كالا : كالاهاى مصرفى ، كالاهاى توليدى . كالاهاى مصرفى آنهايى هستند كه به‌طور مستقيم يك نياز مادى انسان را برآورده مىكنند ، حال اين نياز مىخواهد خوراكى باشد يا پوشاكى يا به هر صورت ديگرى يك نياز مادى انسان را برآورده كند . كالاهاى توليدى عبارتند از كالاهايى كه توليد مىشوند و غير مستقيم يك نياز مادى انسان را برآورده مىكنند ، يعنى واسطه‌اى هستند براى اينكه كالاى ديگرى يا حتى بعد از ده مرحله در غايت يك كالايى توليد بشود كه آن با مصرف شدنش به وسيلهء انسان يك نياز انسان را برآورده كند . استاد : همان شكل توليدِ ابزار توليد است . - بله ، آن وقت لزوماً هرچيزى كه تغيير شكل پيدا مىكند ، توليد عبارت است از تغيير شكل دادن ماده به وسيلهء كار بشر و ابزار توليد .