در دورهء اشتراك اوليه تضاد طبقاتى نبوده است . . . . . 604 دورهء برده دارى . . . . . 607 ريشه‌هاى برده دارى . . . . . 608 تناقض . . . . . 611 ساده بودن ابزار ملاك اشتراك نيست . . . . . 613 ايرادها . . . . . 616 انكار دولت در دورهء اشتراك اوليه . . . . . 619 بيان علمى . . . . . 620 پيدايش دولت . . . . . 624 دو نظريهء مخالف . . . . . 624 دولتهاى دموكرات . . . . . 625 ديكتاتورى پرولتاريا . . . . . 627 ايرادها . . . . . 627 مسئلهء بردگى در اسلام . . . . . 629 دولت در كمونيسم نهايى . . . . . 632 سخن خوارج . . . . . 633 پيدايش مذهب . . . . . 636 نظريات دربارهء علت پيدايش مذهب : 1 . تثبيت امتيازات طبقاتى . . . . . 636 2 . جهل . . . . . 638 3 . ترس . . . . . 639 نقد اين نظريات . . . . . 641 نفى خلقت عالم از راه قديم بودن ماده . . . . . 644 رد اين نظريه : 1 . از جنبهء حكمت الهى . . . . . 645 مثال . . . . . 646 2 . از جنبهء علم . . . . . 647 تحليل گرايش بشر به توحيد . . . . . 649 دو تناقض . . . . . 651