يعنى آنوقت ديگر اينها را زنده به اسارت بگيريد . فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً بعد كه به اسارت گرفتيد يكى از دو كار را خواهيد كرد : يا بر آنها منّت مىگذاريد و بدون اينكه نقدى يا نفْسى از آنها بگيريد ( يعنى مبادله ) آزادشان مىكنيد و يا در مقابلِ آزاد شدن ، فديه‌اى مىگيريد ، پولى يا اگر اسيرى در دست آنها داريد مىگيريد . يا منّت خواهيد گذاشت و يا اينكه فدا از آنها خواهيد گرفت . حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَها تا اينكه جنگ ، سنگينى خودش را به زمين نهد . اين گونه كه معمولًا مفسرين مىگويند سنگينى جنگ يعنى سلاحهاى جنگ . مقصود اين است : تا وقتى كه مردان جنگى اسلحه را به زمين بگذارند و كار جنگ به كلى خاتمه يابد . ذلِكَ مطلب اين است . وَ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ خدا كه فرمان مىدهد ، اگر بخواهد ، خود مىتواند بدون دخالت انسانها از كافران انتقام بگيرد ولى اينجا مطلب چيز ديگرى است و آن اين است كه انسانها بايد بعضى به بعض ديگر آزمايش شوند . به دست شما بايد چنين كارى بشود . وَ لكِنْ لِيَبْلُوَا بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ براى اين است كه بعض شما را به بعض ديگر مورد امتحان و آزمايش قرار بدهد ، يعنى كافر را به مؤمن و مؤمن را به كافر ، هر دو . حال تكليف آن كسانى كه در جنگ كشته مىشوند چه مىشود ؟ كأنه اينجا جاى يك سؤال هست و آن سؤال اين است كه درست است ، كافران اعمالشان همه تباه و هدر رفته است ؛ مؤمنين ، كسانى از آنها كه در جنگ پيروز مىشوند هدر رفته نيستند ، به نتيجه رسيده‌اند ؛ ولى در ميان مؤمنين يك عده هم هستند كه در خلال جنگ كشته مىشوند ، آيا آنها را ما بايد هدر رفته حساب كنيم ؟ مىفرمايد : وَ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ . كسانى كه در راه خدا كشته شده‌اند ( شهيد شده‌اند ) خداى متعال اعمال آنها را هرگز هدر نخواهد داد . اين قاعدهء كلى است و عموميت دارد ، چون همين طورى كه مفسرين گفته‌اند « وَ الَّذِينَ قُتِلُوا » اشاره به يك گروه معين نيست ، يعنى همهء كسانى كه در راه خدا كشته مىشوند ، چه در گذشته ، چه در حال و چه در آينده . سَيَهْدِيهِمْ وَ يُصْلِحُ بالَهُمْ . خودِ آنها را هدايت و حال آنها را اصلاح مىكند ( در جهان ديگر ) . وَ يُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَها لَهُمْ . آنها را وارد بهشت مىكند و بهشت را به آنها مىشناساند . پس اعمال آنها هم از بين نرفته است . نكته گفتيم كه آيهء فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقابِ آيا دستور جنگ است يا دستورى دربارهء جنگ ، در زمينهء جنگ ؟ خيلى فرق مىكند . علماى علم اصول نكتهء لطيف و ظريفى را مطرح مىكنند و اگر انسان توجه نكند گاهى مفاد يك جمله ، يك آيه ، يك حديث خيلى فرق مىكند . ما اول مثال به جاى ديگر ذكر مىكنيم . قرآن مىگويد : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا