براى اينكه خوشبينى آن كسانى را كه به پيغمبران و اديان خوشبين هستند از بين ببرند نهايت درجه كوشش مىكنند كه فاصلهء اشتراك اوليه و اشتراك ثانويه را آنچنان تاريك نشان بدهند كه به فرد مذهبى هم بگويند مذهب هيچ وقت نقشى نداشته . مذهب نمىتوانسته بشر را بسازد . مذهب در طول تاريخ شكست خورده . بشر بوده كه مذهب را مىساخته . بشر تحت تأثير مذهب نبوده ، همان مذهبى كه تو مىگويى ، بلكه مذهب هميشه يك آلت و وسيله در دست بشر براى ظلمها و تحميقها بوده ، ترياك توده بوده است . بله ، آنها هم انكار نمىكنند كه در طول تاريخ گاهى نهضتهايى از طرف محرومها رخ مىداده ( البته از نظر آنها وقتى محروم نهضت مىكند طرفدار عدالت نيست ، طرفدار حق خودش است ، منتها اگر عدالت اجرا بشود با حقوق او هم تطبيق مىكند ) ولى مىگويند اين نهضتها در دوره‌اى كه وضع توليدى مالكيت خصوصى و فردى و مالكيت زمين و فئوداليسم و امثال اينها را ايجاب مىكرده نمىتوانسته به نتيجه برسد . اگر هم احياناً در تاريخ برقى به سود بشريت جهيده ، موقّت بوده ، جهيده و خاموش شده ، دومرتبه ظلمت همه جا را فرا گرفته است . اگر احياناً روزى چيزى پيدا شده كه قاتق نان بشر باشد همان تبديل به بلاى جان بشر شده ، و بشر يك راه بيشتر ندارد ، بايد صبر كند ، به قول يكى از ماركسيستها اين اتوبوس تاريخ كه راه افتاده روزى به مقصد خودش خواهد رسيد . مقصد نهايى آن وقتى است كه ابزار توليد جبراً اشتراكيت و سوسياليسم علمى ( به قول اينها ) را ايجاب مىكند ؛ يعنى انسان نقشى در ايجاد سوسياليسم علمى ندارد ، نه مىتواند آن را جلو ببرد و نه عقب ، چيزى است كه خود به خود مثل يك جريان خودكار طبيعى بايد پيش بيايد ، زمانش بايد برسد . تا زمانش نرسيده شما نمىتوانيد آن را ايجاد كنيد ، وقتى هم كه زمانش ( يعنى عهدش ، تاريخش ، دوره‌اش ) رسيد البته در دورهء خودش يك ساعت جلو بردن يا عقب بردن معنى ندارد ، همان تشبيهى كه ماركس كرده : [ انسان نسبت به پيدايش سوسياليسم ] مثل يك ماماست براى زاياندن بچه . ماما ديگر نمىتواند بچه را در رحم برساند . بچه يك تاريخ و حسابى دارد كه در رحم بايد برسد . نقش ماما اين است كه فقط مىتواند مثلًا درد را كمتر كند . اگر ماما و پزشك بالاى سر زائو نباشد 48 ساعت بايد درد بكشد بعد بزايد ، او ممكن است كه با دوا و معالجه و آمپول فشار كارى كند كه زودتر يا بىدرد بزايد . اين مقدار دخالت پزشك و ماما ممكن است ولى امكان ندارد كه بتواند بچهء شش ماهه را تبديل به بچهء نه ماهه كند . او بايد صبر كند تا اين بچه به نه ماهگى برسد . بنابراين راهى غير از اين وجود ندارد . اين يك طرز تفكر .