و راه انبيا را مىروند ، و انسانهايى كه تحت تأثير شيطان قرار مىگيرند ، آن وسوسه‌ها را مىپذيرند ، به تعبير قرآن به دعوت انبيا كفر يا نفاق مىورزند . آنوقت انسان مىشود ممزوجى از خير و شر « 1 » و جامعه هم مىشود ممزوجى از خير و شر يا حق و باطل ؛ و اين نزاع و درگيرى حق و باطل هميشه ، هم در صحنهء وجود فرد و هم در صحنهء اجتماع حكمفرماست و وجود دارد . حال غلبه با كدام است ؟ ( اصالت با كدام است ؟ ) يك وقت ما مىگوييم غلبهء نهايى با كدام است ؟ مسلّم است كه در اديان غلبهء نهايىِ ريشه كن كننده با خير و حق و حقيقت و عدالت است ، و عدل بر ظلم ، خير بر شر ، نور بر ظلمت و دين بر كفر غلبه خواهد كرد : هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ « 2 » . وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ . . . وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً « 3 » . به اين مضمون باز هم آيات در قرآن داريم . اين يك امر مسلّم است . ولى قبلش چطور ؟ يعنى در مجموعِ جريان [ تاريخ ] از روزى كه انسان بر روى زمين آمده است [ غلبه با كدام است ؟ ] از نظر منطق قرآن صف آرايى حق و باطل ، دين و كفر ، عدل و ظلم ، نور و ظلمت در مقابل يكديگر هميشه بوده و هست ولى قرآن نه به مقياس اكثريت و اقليت - كه مسئلهء ديگرى است - بلكه به اين مقياس كه پيروزى با كيست ، دوام با كيست ، كدام شكست مىخورد و كدام پيروز مىشود ، كدام يك باقى مىماند و كدام يك وجودش موقت است ، در اين باره سخن گفته است كه ما مىخواهيم آياتش را مطرح كنيم . به نظر مىرسد كه از آيات قرآن كاملًا اين مطلب استنباط مىشود بدون اينكه قرآن روى اكثريت تكيه كرده باشد ( اكثريت ملاك نيست ) ، بلكه روى اينكه تداوم مال كيست ، كدام يك دوام دارد ، كدام يك براى بقاى جامعه ملاك است ، كدام يك پيروز است و كدام يك موقت [ تكيه كرده است . ] قرآن مىگويد حق پيروز است و باطل شكست مىخورد ، حق دائم است و باطل موقت است كه بعد آياتش را مىخوانيم ، ببينيم كه همين مطلب استنباط مىشود يا نه .

--> ( 1 ) شر به همان معنا . ( 2 ) توبه / 33 ، صف / 9 . ( 3 ) نور / 55 .