نشان مىدادند و بدين سبب به شدت مورد بىمهرى و نفرت جماعات زيادى قرار گرفته بودند . رفتار ستمگرانه موبدان نسبت به پيروان ساير مذاهب و اديان سبب شد كه دربارهء آيين زرتشت و پادشاهانى كه از مظالم موبدان حمايت مىكردند ، حس بغض و كينهء شديد در دل بسيارى از اتباع ايران برانگيخته شود و استيلاى عرب به منزلهء نجات و رهايى ايران از چنگال ظلم تلقى گردد . » ادوارد براون سپس به سخنان خود چنين ادامه مىدهد : « . . . و مسلّم است كه قسمت اعظم كسانى كه تغيير مذهب دادند ، به طيب خاطر و به اختيار و ارادهء خودشان بود . پس از شكست ايران در قادسيه ، فى المثل چهار هزار سرباز ديلمى ( نزديك بحر خزر ) پس از مشاوره تصميم گرفتند به ميل خود اسلام آورند و به قوم عرب ملحق شوند . اين عده در تسخير جلولا به تازيان كمك كردند و سپس با مسلمين در كوفه سكونت اختيار كردند و اشخاص ديگر نيز گروه گروه به رضا و رغبت به اسلام گرويدند . » قانون و آيين و حكومت ايران مقارن ظهور اسلام طورى بود كه قاطبهء ملت ايران را وامى داشت براى متابعت از حكومت و آيين تازه‌اى خود را آماده كنند و به همين جهت بود كه وقتى ايران به دست مسلمانان فتح شد ، مردم ايران علاوه بر اينكه عكس العمل مخالفى از خود نشان ندادند ، خود براى پيشرفت اسلام زحمات طاقت فرسايى كشيدند . آقاى دكتر صاحب الزمانى در كتاب ديباچه‌اى بر رهبرى مىگويند : « توده‌هاى مردم نه تنها در خود در برابر جاذبهء جهان بينى و ايدئولوژى ضدتبعيض طبقاتى اسلام مقاومتى احساس نمىكردند ، بلكه درست در آرمانِ آن همان چيزى را مىيافتند كه قرنها به بهاى آه و اشك و خون خريدار و جان نثار و مشتاق آن بودند و عطش آن را از قرنها در خود احساس مىكردند . . . » « 1 » « توده‌هاى نسل اول ايران در صدر اسلام ، در برابر آرمان رهايى بخش

--> ( 1 ) . ديباچه‌اى بر رهبرى ، ص 255 .