يا نيست ؟ يعنى آيا اولًا اسلام رنگ ملت مخصوصى مثلًا ملت عرب را دارد يا دينى است جهانى و عمومى و از نظر مليتها و نژادها بىرنگ ، و ثانياً آيا ملت ايران به طوع و رغبت اسلام را پذيرفته است يا خير ؟ . آنچه دربارهء « ملت » و « مليت » گفتيم ، به اصطلاح طلاب « كبرا » ى بحث بود ، اكنون وارد « صغرا » ى بحث بشويم . انترناسيوناليسم اسلامى اين مسأله مسلّم است كه در دين اسلام ، مليت و قوميت به معنايى كه امروز ميان مردم مصطلح است هيچ اعتبارى ندارد ، بلكه اين دين به همهء ملتها و اقوام مختلف جهان با يك چشم نگاه مىكند و از آغاز نيز دعوت اسلامى به ملت و قوم مخصوصى اختصاص نداشته است ، بلكه اين دين هميشه مىكوشيده است كه به وسايل مختلف ريشهء ملت پرستى و تفاخرات قومى را از بيخ و بن بر كند . در اينجا لازم است در دو قسمت بحث كنيم : اول اينكه اسلام از آغاز ظهور خويش داعيهء جهانى داشته است ، دوم اينكه مقياسهاى اسلامى مقياسهاى جهانى است نه ملى و قومى و نژادى . داعيهء جهانى اسلام برخى از اروپاييان ادعا مىكنند كه پيغمبر اسلام در ابتدا كه ظهور كرد فقط مىخواست مردم قريش را هدايت كند ، ولى پس از آنكه پيشرفتى در كار خود احساس كرد تصميم گرفت كه دعوت خويش را به همهء ملل عرب و غيرعرب تعميم دهد . اين سخن يك تهمت ناجوانمردانه بيش نيست و علاوه بر اينكه هيچ دليل تاريخى ندارد ، با اصول و قرائنى كه از آيات اوليهء قرآن - كه بر پيغمبر اكرم نازل شد - استفاده مىشود مباينت دارد . در قرآن مجيد آياتى هست كه نزول آنها در مكه و در همان اوايل كار بعثت پيغمبر اسلام بوده و در عين حال جنبهء جهانى دارد .