ذى صلاحيت بايد دراين باره داد سخن بدهند و خود ، موضوع يك كتاب مستقل است . آنچه بر همه واضح است اين است كه شاهكارهاى فوق ، همه در مساجد و مشاهد و مدارس و قرآنها و كتب ادعيه تجلى كرده است . معمارها هنر خود را در مساجد و مشاهد و مدارس اسلامى بروز داده‌اند ، همچنين كاشيكارها ، خاتم كارها و كتيبه نويس‌ها . گنجينه‌هاى قرآن كه در موزه‌هاى مختلف كشورهاى اسلامى و احياناً كشورهاى غيراسلامى هست ، ارج هنر ايرانى را در زمينه‌هاى اسلامى و در حقيقت جوشش روح اسلامى را در ذوق ايرانى مىرساند . ايرانيان نه تنها در ايران ، در غيرايران نيز آثار هنرى و فنى اسلامى زيادى به وجود آورده‌اند . در برخى كشورهاى غيراسلامى كه مسلمانان در اقليتند مانند هند و چين ، آثار اسلامى زيادى هست كه با دست ايرانيان به وجود آمده و سند اخلاص ايرانيان نسبت به اسلام است . ما در اينجا به همين اشاره قناعت مىكنيم و تحقيق و تفصيل آن را بر عهدهء اهل فن مىگذاريم . يكى از مظاهر خدمات ذوقى و احساسى ايرانيان به اسلام خدماتى است كه از راه زبان فارسى به اسلام كرده‌اند . ادبا و عرفا و سخنوران ايرانى ، حقايق اسلامى را با جامهء زيباى فارسى به نحو احسن آرايش داده‌اند ؛ حقايق اسلامى را با تمثيلاتى لطيف مجسم كرده و معانى لطيف قرآنى را در قالب حكاياتى شيرين بيرون آورده‌اند . مثنوى مولانا بهترين شاهد اين مدعاست . خدمات زبان فارسى درى به اسلام ، خود موضوع بحث و تحقيق جداگانه‌اى است . اگر كسى در اين موضوع مطالعه كند مىبيند اين زبان در طول عمر تقريباً هزارودويست سالهء خود در دورهء اسلام ، بيش از هر چيز ديگر در خدمت اسلام بوده است . اگر كسى تنها در صدد جمع آورى اشعار عالى فارسى دربارهء توحيد اسلام ، توصيف قرآن ، مدح رسول اكرم صلى الله عليه و آله و مدح اهل البيت عليهم السلام برآيد چند جلد كتاب خواهد شد ، تا چه رسد به اشعارى كه در لباس غزل يا قصه يا پند و اندرز ، حقايق اسلامى را بيان كرده است . شعر فارسى و نثر فارسى در طول دوازده قرن ، از مضامين قرآن و حديث به شدت متأثر بوده است . اغلب مضامين عالى عرفانى و موعظه‌اى فارسى ريشه‌اى قرآنى يا حديثى دارد و تحت تأثير قرآن و سنت راه تعالى را طى كرده است .