اگر همهء شاگردان حوزهء حكيم سبزوارى به حضور در حوزهء او افتخار مىكنند ، حوزهء حكيم به حضور چنين مردى مفتخر است . حوزهء تعليم و تربيت مرحوم آخوند ملاحسينقلى بيشتر حوزهء تربيت بود تا تعليم ، حوزهء انسان سازى بود . از اين حوزه مردان بزرگى برخاسته‌اند . از مطالعهء مواضع متفرقهء كتاب نقباء البشر مىتوان به وسعت دايرهء آن پى برد . طبق آنچه از مدارك و اسناد منتشره دربارهء سيد جمال الدين اسدآبادى معروف به « افغانى » به دست مىآيد « 1 » ، سيد در مدت اقامتش در نجف از محضر دو نفر بهره‌مند شده است : يكى شيخ انصارى و ديگر آخوند ملاحسينقلى . نظر به اينكه تصريح شده كه سيد در نجف به تحصيل علوم عقلى اشتغال داشته - بعلاوه از آثارش كم و بيش پيداست - و هم تصريح شده كه سيد از محضر اين دو نفر استفاده كرده است ، ظاهر اين است كه سيد علوم عقلى را نزد آخوند آموخته است . عليهذا سيدجمال با يك واسطه شاگرد حكيم سبزوارى است . سيدجمال طبق مدارك موجود ، در مدت اقامت در نجف با مرحوم سيداحمد كربلايى تهرانى و مرحوم سيدسعيد حبوبى از شاگردان آخوند همدانى كه به وارستگى و طى مراحل سير و سلوك معروفند رفاقت و صميميت داشته است « 2 » ، و اين يكى ديگر از شگفتيهاى زندگى اين مرد خارق العاده است و بعد تازه‌اى به شخصيت او مىدهد . تا كنون نديده‌ايم كسى متوجه اين نكته از زندگى او شده باشد . 2 . آقا على زنوزى ، معروف به آقاعلى حكيم و آقاعلى مدرس . فرزند ملاعبد اللَّه زنوزى سابق الذكر و از اساتيد كم نظير دو قرن اخير است . در سال 1234 در اصفهان ( سه سال قبل از حركت پدرش از اصفهان به تهران ) متولد شد . از پدر معقولًا و منقولًا استفاده كرده است . براى تكميل علوم منقول به عتبات رفت و پس از مراجعت به تهران به اصفهان رفت و از محضر درس ميرزا حسن نورى فرزند ملاعلى نورى بهره‌مند شد . از آنجا به قزوين رفت و از درس ملاآقاى قزوينى استفاده كرد . بار ديگر به اصفهان رفت و مجدداً در خدمت ميرزا حسن نورى به تكميل تحصيلات پرداخت . آنگاه به تهران مراجعت كرد و سالها در مدرسهء سپهسالار قديم مدرس

--> ( 1 ) رجوع شود به كتاب‌سيد جمال الدين حسينى پايه گذار نهضتهاى اسلامى ، صفحات 26 - 31 و به مجموع اسناد و مدارك دربارهء سيد جمال ، گردآوردهء دكتر اصغر مهدوى و ايرج افشار . ( 2 ) رجوع شود به كتاب‌سيد جمال الدين حسينى پايه گذار نهضتهاى اسلامى ، صفحات 26 - 31 و به مجموع اسناد و مدارك دربارهء سيد جمال ، گردآوردهء دكتر اصغر مهدوى و ايرج افشار .