طبقهء سيزدهم 1 . خواجه نصيرالدين محمد بن الحسن الطوسى . او را « استادالبشر » لقب داده‌اند و نيازى به معرفى ندارد . ارزش كارهاى فلسفى او و نقشى كه در تحول فلسفه داشته است نيازمند به يك كتاب است . در رياضيات از شخصيتهاى معدود جهان به شمار مىرود . از كسانى است كه در اساس هيئت بطلميوس تشكيك كرده و زمينه را براى هيئت جديد فراهم كرده است . آقاى تقى زاده مدعى است كه ايرادات خواجه در كتاب تذكرهء خويش بر اساس هيئت بطلميوس ، به پيشنهاد كپرنيك لهستانى طرح نوينى را براى هيئت عالم كمك كرده است « 1 » خواجه مانند بوعلى يك زندگى پرماجرا داشته است . در آخر اشارات به شكل دردناكى ناله سرمى دهد ، و در عين حال اينهمه آثار آفريده و شاگردان بسيار تربيت كرده است . خواجه در سال 597 متولد شده و در سال 672 درگذشته است . 2 . اثيرالدين مفضل بن عمر ابهرى . كتاب معروف او كتاب هدايه است در طبيعيات و الهيات كه جاى شايسته‌اى باز كرده است . اين كتاب را قاضى حسين ميبدى و صدرالمتألهين شيرازى شرح كرده‌اند . شرح اخير موجب شهرت بيشتر كتاب و مؤلف آن شده است . علامهء حلّى در كتاب جوهرالنضيد ، صفحهء 78 در باب عكس سالبهء جزئيه كه مورد اتفاق منطقيين است كه عكس ندارد ، مىگويد : « به استثناى قضيهء مشروطهء خاصه و عرفيهء خاصه » . بعد مىگويد : « اين مطلب از مطالبى است كه اثيرالدين مفضل بن عمر ابهرى بر آن وقوف يافت » . گويند شاگرد امام فخر رازى بوده است . 3 . نجم الدين على بن عمر كاتبى قزوينى ، معروف به دبيران . از اكابر حكما و منطقيين و رياضى دانان به شمار مىرود . كتاب معروف او در حكمت كتاب حكمة العين است كه شروح بسيار بر آن نوشته شده است . كتاب معروفش در منطق شمسيه است كه به نام خواجه شمس الدين صاحب ديوان جوينى نوشته است و قطب الدين رازى آن را شرح كرده و مجموع متن و شرح از كتب رايج درسى طلاب است . كاتبى استاد علامهء حلى و قطب الدين شيرازى و همكار و مصاحب خواجه

--> ( 1 ) . مقالات و بررسيها ( نشريهء دانشكدهء الهيات و معارف اسلامى تهران ) ، دفتر هفتم و هشتم ، ص 162 .