مرتضى مطهرى

475

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

بن هارون زنجانى ، ابواحمد مهرجانى عوفى ، زيد بن رفاعة . بعضى ديگر نام افراد ديگرى از قبيل ابن مسكويهء رازى متوفّى در 421 ، عيسى بن زرعة متوفّى در 398 ( مترجم و فيلسوف ) و ابوالوفاء بوزجانى ( نابغهء رياضى دان معروف متوفّى در 387 ) و بعضى ديگر را مىبرند ولى بعضى از اينها به اوايل قرن پنجم تعلق دارند ، در صورتى كه در نيمهء دوم قرن چهارم كار اخوان الصفا تا حدودى شناخته بوده است . ابوحيان توحيدى در سال 373 مرام و عقيده و مسلك و روش اخوان را براى وزير صمصام الدولة بن عضدالدوله بازگو كرده است و گفته من اين رسائل را به استادم ابوسليمان منطقى سجستانى عرضه كردم و او دربارهء آنها اظهار نظر كرد . عليهذا مىبايست اين رسائل در حدود نيمهء قرن چهارم تأليف شده باشد و به همين جهت با اينكه تاريخچهء اخوان در دست نيست بايد آنها را از طبقهء چهارم يعنى هم طبقه با شاگردان فارابى به شمار آوريم . اخوان الصفا كه ميان عقل و دين ، فلسفه وشريعت ، جمع كرده‌اند و آن دو را مكمل يكديگر مىدانند ، در روش فلسفى خود تمايل فيثاغورسى دارند ، بر اعداد زياد تكيه مىكنند و در جنبهء اسلامى ، تمايل شديد شيعى و علوى دارند . طبقهء پنجم 1 . ابوسليمان ، محمد بن طاهر بن بهرام سجستانى ، معروف به ابوسليمان منطقى . شاگرد يحيى بن عدى منطقى بوده است و بنا بر نقل ابن القفطى در تاريخ الحكماء نزد ابوبشر متى نيز تحصيل كرده است . على الظاهر آغاز تحصيلش در نزد ابوبشر بوده و بعد در نزد يحيى بن عدى ادامه داده است . ابوسليمان شاگردى دارد به نام ابوحيان توحيدى كه از فضلا و ادبا و نويسندگان بنام جهان اسلام است و كتابهاى نفيسى دارد به نامهاى : المقابسات ، الامتاع و المؤانسة ، الصديق و الصداقة . ابوحيان در كتابهاى خود فراوان از استادش ياد كرده و افاضات او را بازگو كرده است . ابن النديم و ابن القفطى و ابن ابى اصيبعه همه از ابوسليمان ياد كرده‌اند ولى به‌طور مختصر ، و البته ابن القفطى مفصلتر بحث كرده است . جامعترين بحث دربارهء ابوسليمان همان است كه مرحوم محمد قزوينى در جلد دوم بيست مقاله ( صفحات