مرتضى مطهرى
406
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
به چاپ سنگى چاپ شده است . تا سى چهل سال اخير يگانه تفسير فارسى متداول بود . مؤلف اين تفسير مرحوم ملافتح اللَّه بن شكراللَّه كاشانى است كه در قرن دهم هجرى مىزيسته است . غالب تأليفات اين مرد به زبان فارسى است ؛ از جملهء آنهاست شرح نهج البلاغه كه البته ترجمهاى است فارسى با شرحى مختصر . 10 . تفسير شبّر . مؤلف اين تفسير سيدعبد اللَّه شبر است . اين مرد شريف معاصر كاشف الغطاء و ميرزاى قمى بوده است . مردى بسيار متتبع و متبحر و متعبد بوده است . تأليفات زيادى در فقه و اصول و كلام و حديث و رجال و تفسير داشته است . وى در سال 1242 هجرى وفات يافت و در جوار كاظمين عليهما السلام دفن شد . 11 . تفسير برهان . مؤلف اين تفسير مرحوم سيدهاشم بحرينى است كه از محدثين و متتبعين معروف شيعه به شمار مىرود . اين تفسير طبق مذاق اخباريين است كه قرآن را تنها با حديث قابل تفسير مىدانند بدون هيچ توضيح ديگرى و حتى بدون اين كه كوچكترين توضيحى دربارهء همان احاديث و كيفيت تفسيرى آن احاديث داده شود ، بلكه صرفاً به اين صورت كه احاديث مربوطه نقل گردد و به همان نقل اكتفا شود . سيدهاشم بحرينى در سال 1107 يا 1109 درگذشته است . 12 . نورالثقلين . نويسندهء اين تفسير يكى از علماى حويزى است كه در شيراز مسكن داشته است . معاصر مرحوم مجلسى و شيخ حرعاملى است . در اين تفسير نيز عنايت به نقل اخبار و احاديث است . نام مؤلف شيخ عبد العلى ابن جمعه است . تاريخ دقيق وفاتش معلوم نيست . تفاسيرى كه نام برده شد معروفترين و مشهورترين تفاسير شيعه تا قرن 13 هجرى است كه چاپ شده و تقريباً در دست همهء كسانى كه به تفاسير شيعى علاقه مندند موجود است و اگر افراد غيرشيعى بخواهند به تفاسير شيعه مراجعه كنند ، به اين تفاسير مراجعه مىكنند . در قرن چهاردهم نيز تفاسير زياد و پر ارجى تأليف يافته است و يا در حال تأليف است ؛ ما از ذكر آنها خوددارى كرديم . اگر كسى بخواهد آمارى تا حدود امكان از تفاسير شيعى به دست آورد ، بايد به كتاب بسيار پر ارج الذريعة الى تصانيف الشيعة تأليف علامهء جليل مرحوم حاج شيخ آقابزرگ تهرانى ( اعلى اللَّه مقامه ) مراجعه كند . از نمونهاى كه به دست داديم معلوم شد تقريباً همهء تفاسير معروف امروز شيعه يا از ايرانيان ايرانى نژاد است و يا از عرب نژادانى كه ايرانى شده بودند و يا از شيعيان