عربى ، آنچه را كه ايرانيان در اين مباحث نوشته‌اند مجزا كنيد بهترين قسمت آن علوم از ميان مىرود . » « 1 » نمىخواهيم مبالغه كنيم و حقوق مسلمانان غيرايرانى را ناديده بگيريم . تمدن اسلامى و فرهنگ اسلامى از هيچ قوم خاص نيست ، از اسلام و مسلمين به‌طور عموم است . هيچ ملتى اعم از عرب و ايرانى و غيره حق ندارد آن را به نام خود قلمداد كند ، ولى همچنانكه قبلا گفتيم هر ملتى حق دارد سهم خود را مشخص كند و توضيح دهد . آغاز تدوين و تأليف غالباً مستشرقين و اتباع و اذنابشان مدعى مىشوند كه در صدر اسلام يعنى در زمان خلفاى راشدين تدوين و تأليف كتاب رايج نبود بلكه ممنوع بود و حتى جمله‌هايى از رسول خدا روايت مىشد مبنى بر منع از كتابت و تأليف ، ولى تدريجاً كه اسلام توسعه يافت تأليف و تدوين رايج گشت و احاديثى مبنى بر توصيه و تشويق تأليف و تصنيف از پيغمبر اكرم روايت كردند . جرجى زيدان مىگويد : « خلفاى راشدين از شهرى شدن عربها بيم داشتند ، از آن رو كه به عقيدهء آنان پس از شهرى شدن ، نشاط و سادگى آنان باقى نخواهد ماند و لهذا عربها را از تدوين و تأليف كتب باز مىداشتند . . . اما كم كم اسلام انتشار يافت و ممالك اسلامى وسيع شد و صحابه در اطراف متفرق گشتند و فتنه و آشوب برخاست و آراء و عقايد ، مختلف گشت و مراجعه و استفتا فزونى يافت . ناچار مسلمانان به تدوين حديث و فقه و علوم قرآن پرداختند و به استدلال و اجتهاد و استنباط تمسك جستند . . . و از آن رو نه تنها كتابت را مكروه نشمردند ، بلكه آن را مستحب دانستند و به احاديث زير كه انس بن مالك از پيغمبر روايت كرد رجوع نمودند . » « 2 »

--> ( 1 ) . تاريخ ادبيات ، جلد اول ، ترجمهء فارسى ، ص 303 . ( 2 ) . تاريخ تمدن اسلام ، ج 3 ، ترجمهء فارسى ، ص 75 .