كنگرهء هزارهء شيخ طوسى در روزهاى آخر اسفند 48 و اول فروردين 49 شركت كرده بود و اينجانب نيز افتخار شركت در آن كنگره را داشت ، در سخنرانى خود تحت عنوان « نقش دانشمندان ايرانى در فرهنگ و معارف اسلامى و ميراث علمى جهان » چنين اظهار داشت : « نام فارس كه در حديث شريف نبوى آمده و امروز ايران خوانده مىشود ، در ميان ما مسلمانان اندونزى كاملًا مشهور است ، زيرا ما به خوبى مىدانيم كه دين اسلام به وسيلهء مبلغانى كه از خارج و از جمله ايران آمدند وارد جزاير اندونزى شد . مبلغين ايرانى به اندونزى آمدند و آيين اسلام را در سراسر اين كشور نشر دادند ، تا جايى كه امروز كشور اندونزى كه داراى صد و ده ميليون نفوس است 90 درصد آن مسلمان هستند . » « 1 » نفوذ اسلام در هندوستان و پاكستان نيز تا حد زيادى مرهون مساعى ايرانيان بوده است . مقالهء آقاى عزيزاللَّه عطاردى را قبلًا تحت عنوان « فعاليت اسلامى ايرانيان » نقل كرديم . از آنچه در آنجا گفته شد مىتوان به ميزان تأثير ايرانيان در نفوذ اسلام در هند و پاكستان پى برد . اسلام بيشتر به وسيلهء متصوفهء ايرانى و غيرايرانى در هند و پاكستان نفوذ پيدا كرد . در كتاب اسلام ، صراط مستقيم مقالهء « فرهنگ اسلامى در هند و پاكستان » به قلم آقاى مظهرالدين صديقى دانشيار و رئيس دايرهء تاريخ اسلامى دانشگاه سند حيدرآباد در پاكستان چنين مىنويسد : « عربها مدتها قبل از ظهور اسلام با هند جنوبى روابط تجارتى داشتند و پس از ظهور پيامبر اكرم نيز تجارت آنها از طريق دريا توأم با فعاليتهاى تبليغاتى همچنان ادامه داشت . در فاصلهء سال پنجاه تا اواخر قرن اول هجرى كه هند دچار آشوبهاى سياسى و منازعات مذهبى بود ، عربهاى تازه مسلمان فرصت را غنيمت شمرده بدان سرزمين مهاجرت كردند و در سواحل مالابار رحل اقامت افكندند . سادگى آيين و وضوح عقايد اسلامى تأثير عميقى در افكار هندوان كرد و در اندك زمانى ، يعنى در همان مدت

--> ( 1 ) . كتاب هزارهء شيخ طوسى ، ج 1 / ص 159 .