قلاع و سدها و پلها مىتوان به عظمت آن پى برد . در فيروزآباد و شاپور و سروستان فارس و تيسفون ( مدائن ) و قصرشيرين بقاياى قصرهاى ويران ساسانى مشهود است . » « 1 » جاحظ در كتاب المحاسن والاضداد ادعا مىكند كه : « ايران ساسانى بيش از هر چيز ديگر به ساختمان توجه داشت و اين امر از سنگ نبشته‌هايى كه از آن دوره باقى مانده ، پيداست اما به كتاب توجه نداشت ؛ برعكس دورهء اسلامى كه هم به ساختمان توجه شده است و هم به كتاب . » « 2 » ويل دورانت در تاريخ تمدن ( جلد دهم از ترجمهء فارسى ) در حدود شصت صفحه اختصاص مىدهد به توضيح و تشريح تمدن ساسانى . دربارهء علوم در آن دوره مىگويد : « پهلوى - زبان هند و اروپايى ايران در سلطنت اشكانيان - در زمان ساسانيان نيز معمول بود . از ادبيات آن زمان فقط ششصدهزار كلمه باقى مانده است كه همه مربوط است به دين . ما مىدانيم كه آن ادبيات وسيع بوده است اما چون موبدان حافظ و ناقل آن بودند ، بيشتر آثار غيردينى را مىگذاشتند تا از ميان برود . شاهان ساسانى حاميان روشنگر ادبيات و فلسفه بودند . خسرو انوشيروان در اين كار برتر از همهء آنان بود . به فرمان او آثار افلاطون و ارسطو به زبان پهلوى ترجمه و در دانشگاه جندى شاپور تدريس شد . » « 3 » چنان كه مىدانيم دانشگاه جندى شاپور در آن عهد تأسيس شد . اين دانشگاه را مسيحيان ايرانى اداره مىكردند و يكى از مراكز بزرگ فرهنگى جهان شد . اين مركز بزرگ در دورهء اسلام ادامه يافت و وقفه‌اى در كارش حاصل نشد . اطباى مسيحى كه در دوران خلفاى عباسى نامشان برده مىشود از قبيل بختيشوع ، ابن ماسويه و غيرهم فارغ التحصيل همين دانشگاه بودند . بعدها كه بغداد به صورت مركز ثقل دانش جهان درآمد ، جندى شاپور تحت الشعاع قرار گرفت و تدريجاً منقرض شد .

--> ( 1 ) . همان ، ص 20 . ( 2 ) . المحاسن والاضداد ، ص 4 . ( 3 ) . ويل دورانت ، تاريخ تمدن ، ج 10 ( ترجمهء فارسى ) / ص 234 .